Operating Leverage
Đòn bẩy hoạt động
Operating leverage (đòn bẩy hoạt động) là mức độ mà chi phí cố định trong cơ cấu chi phí làm lợi nhuận hoạt động (EBIT) biến động mạnh hơn doanh thu. Doanh nghiệp có tỷ trọng chi phí cố định cao thì khi doanh thu tăng, EBIT tăng nhanh hơn nhiều, và ngược lại khi doanh thu giảm. Chỉ tiêu đo phổ biến là degree of operating leverage (DOL, độ bẩy hoạt động).
Explanation
Chi phí của doanh nghiệp gồm fixed costs (chi phí cố định) như khấu hao nhà xưởng, tiền thuê, lương bộ máy, và variable costs (chi phí biến đổi) như nguyên vật liệu, hoa hồng bán hàng. Khi doanh thu tăng, chi phí cố định không tăng theo, nên phần lớn doanh thu tăng thêm chảy thẳng vào EBIT. Nhà máy xi măng, hãng hàng không, công ty phần mềm có đòn bẩy hoạt động cao; nhà phân phối, công ty thương mại có đòn bẩy thấp.
DOL = contribution margin (số dư đảm phí) / EBIT, hay %ΔEBIT / %ΔDoanh thu. DOL bằng 4 nghĩa là doanh thu tăng 10% thì EBIT tăng 40%, doanh thu giảm 10% thì EBIT giảm 40%. DOL không cố định: càng gần điểm hòa vốn thì DOL càng lớn, càng xa điểm hòa vốn thì DOL càng nhỏ dần về 1.
Đòn bẩy hoạt động là rủi ro kinh doanh (business risk), còn financial leverage (đòn bẩy tài chính) là rủi ro do cơ cấu vốn. Hai loại nhân với nhau thành degree of total leverage (DTL = DOL × DFL), đo độ nhạy của EPS theo doanh thu. Doanh nghiệp có đòn bẩy hoạt động cao thường nên vay ít để tổng rủi ro không quá lớn.
Trong thực tế Việt Nam, nhiều doanh nghiệp sản xuất chọn thuê ngoài gia công hoặc thuê kho theo sản lượng để chuyển chi phí cố định thành biến đổi, giảm đòn bẩy hoạt động khi thị trường bất định. Đổi lại, khi thị trường tốt họ hưởng lợi ít hơn đối thủ tự đầu tư.
Key Points
- Chi phí cố định càng lớn thì EBIT càng nhạy với doanh thu.
- DOL = số dư đảm phí / EBIT = %ΔEBIT / %ΔDoanh thu.
- DOL thay đổi theo mức doanh thu, cao nhất khi gần điểm hòa vốn.
- DTL = DOL × DFL đo độ nhạy của EPS theo doanh thu.
- Đòn bẩy hoạt động phản ánh rủi ro kinh doanh, không phải rủi ro tài chính.
Formula
DOL = Contribution margin / EBIT = (Sales - Variable costs) / (Sales - Variable costs - Fixed costs)
- Sales
- Doanh thu thuần trong kỳ.
- Variable costs
- Tổng chi phí biến đổi; thường phải tự phân loại từ thuyết minh chi phí theo yếu tố hoặc số liệu kế toán quản trị.
- Fixed costs
- Chi phí cố định hoạt động (không gồm lãi vay).
- EBIT
- Lợi nhuận hoạt động = số dư đảm phí - chi phí cố định.
DOL chỉ đúng tại mức doanh thu dùng để tính; muốn dự báo cho biến động lớn nên tính lại EBIT trực tiếp.
Examples
Worked Example
Độ nhạy EBIT của một nhà máy bao bì
Công ty CP Bao bì Đông Á (số liệu giả định) có doanh thu 100 tỷ đồng, chi phí biến đổi 40 tỷ đồng, chi phí cố định 45 tỷ đồng.
- Số dư đảm phí = 100 - 40 = 60 tỷ đồng; EBIT = 60 - 45 = 15 tỷ đồng.
- DOL = 60 / 15 = 4.
- Doanh thu tăng 10% lên 110 tỷ đồng: số dư đảm phí = 110 × 60% = 66 tỷ đồng, EBIT = 66 - 45 = 21 tỷ đồng, tăng (21 - 15) / 15 = 40%.
- Doanh thu giảm 10% còn 90 tỷ đồng: số dư đảm phí = 54 tỷ đồng, EBIT = 9 tỷ đồng, giảm 40%.
- Điểm hòa vốn doanh thu = 45 / 60% = 75 tỷ đồng.
Với DOL bằng 4, biến động 10% doanh thu kéo theo biến động 40% EBIT. Công ty chỉ cách điểm hòa vốn 25% doanh thu, nên đây là mức rủi ro kinh doanh khá cao.
Real-World Scenario
Tự xây kho hay thuê kho theo sản lượng
Chị Mai, giám đốc tài chính một công ty phân phối nông sản (số liệu giả định), so sánh hai phương án: tự xây kho lạnh (chi phí cố định 12 tỷ đồng/năm, chi phí biến đổi thấp) hoặc thuê kho lạnh trả theo tấn hàng.
Chị Mai thấy tự xây kho làm DOL tăng từ khoảng 2 lên 5: nếu sản lượng tăng như kế hoạch, EBIT cao hơn rõ rệt, nhưng nếu sản lượng giảm 20% thì công ty lỗ. Vì công ty đang vay nhiều, chị chọn thuê kho trong 2 năm đầu, khi sản lượng ổn định mới xây kho.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I
Công ty có doanh thu 100, chi phí biến đổi 40, chi phí cố định 45, lãi vay 5. Doanh thu tăng 10% thì EPS thay đổi bao nhiêu?
- DOL = 60 / 15 = 4; DFL = 15 / (15 - 5) = 1,5.
- DTL = 4 × 1,5 = 6, nên EPS tăng 6 × 10% = 60%.
- Kiểm tra: lợi nhuận trước thuế từ 10 lên 21 - 5 = 16, tăng 60%.
EPS tăng 60%. Bẫy thường gặp: cộng DOL và DFL (4 + 1,5) thay vì nhân.
Common Mistakes
Common Mistake
Dùng một DOL cho mọi mức doanh thu
Từ ví dụ Bao bì Đông Á, một chuyên viên dùng DOL = 4 để dự báo: doanh thu năm sau tăng thêm 10% từ mức 110 tỷ đồng thì EBIT sẽ tăng thêm 40% nữa.
Ở mức doanh thu 110 tỷ đồng, DOL = 66 / 21 ≈ 3,14, không còn là 4. Doanh thu tăng 10% lên 121 tỷ đồng thì EBIT = 121 × 60% - 45 = 27,6 tỷ đồng, tăng khoảng 31,4%. Phải tính lại DOL ở mức doanh thu mới.
- Đưa lãi vay vào chi phí cố định khi tính DOL, lẫn rủi ro tài chính vào rủi ro kinh doanh.
- Coi DOL là hằng số cho mọi mức doanh thu.
- Cộng DOL với DFL thay vì nhân để ra DTL.
- Cho rằng đòn bẩy hoạt động cao luôn xấu, trong khi nó giúp lợi nhuận tăng nhanh khi doanh thu tăng.
Exam Tip
CFA Level I (Corporate Issuers) cho tính DOL, DFL, DTL từ số liệu đơn vị; CMA Part 1 và Part 2 hỏi DOL gắn với phân tích CVP và điểm hòa vốn.