Retirement Planning
Lập kế hoạch hưu trí
Retirement planning (lập kế hoạch hưu trí) là quá trình ước tính số tiền cần có để duy trì mức sống mong muốn sau khi nghỉ làm, rồi xác định cần tiết kiệm và đầu tư bao nhiêu mỗi tháng từ hôm nay để đạt được. Kế hoạch kết hợp lương hưu từ bảo hiểm xã hội, các quỹ hưu trí bổ sung và tài sản tự tích lũy. Bắt đầu càng sớm, số tiền phải để dành mỗi tháng càng nhỏ nhờ lãi kép.
Explanation
Tuổi thọ tăng trong khi số năm đi làm có hạn, nên nhiều người sẽ sống 20 đến 25 năm sau khi nghỉ hưu. Lương hưu từ bảo hiểm xã hội thường chỉ thay thế một phần thu nhập lúc đi làm, và nhiều người lao động tự do hoặc làm ở khu vực phi chính thức không có lương hưu. Khoảng chênh lệch đó phải được lấp bằng tài sản tự tích lũy, và vì cần thời gian dài để lãi kép phát huy, kế hoạch nên bắt đầu từ năm 25 đến 35 tuổi.
Quy trình gồm bốn bước: ước tính chi tiêu hằng năm khi nghỉ hưu (theo tiền hôm nay); trừ đi thu nhập hưu trí dự kiến như lương hưu; tính quỹ hưu trí cần có tại ngày nghỉ hưu bằng giá trị hiện tại của khoản thiếu hụt trong suốt thời gian hưu; rồi tính khoản tiết kiệm định kỳ cần thiết bằng công thức future value of annuity (giá trị tương lai của chuỗi tiền đều). Làm mọi phép tính bằng real return (lợi suất thực, sau lạm phát) giúp tránh phải dự đoán giá cả 25 năm sau.
Ở Việt Nam, tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện bình thường đang tăng dần theo lộ trình của Bộ luật Lao động 2019, tới 62 tuổi với nam vào năm 2028 và 60 tuổi với nữ vào năm 2035. Mức lương hưu và điều kiện số năm đóng tối thiểu do Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành quy định. Ngoài ra có bảo hiểm hưu trí bổ sung tự nguyện và các quỹ hưu trí bổ sung do doanh nghiệp tham gia cho người lao động.
Retirement planning khác financial independence (độc lập tài chính, FIRE) ở mục tiêu thời gian: kế hoạch hưu trí hướng tới tuổi nghỉ hưu thông thường và có lương hưu hỗ trợ, còn FIRE nhắm nghỉ sớm hơn nhiều và thường không trông vào lương hưu. Cả hai đều cần rà soát định kỳ vì thu nhập, lợi suất và mục tiêu thay đổi theo thời gian.
Key Points
- Tính theo tiền hôm nay và lợi suất thực để tránh phải dự báo lạm phát dài hạn.
- Quỹ cần có = giá trị hiện tại của khoản thiếu hụt hằng năm trong suốt thời gian hưu.
- Khoản tiết kiệm định kỳ tính bằng công thức giá trị tương lai của chuỗi tiền đều.
- Lương hưu bảo hiểm xã hội chỉ thay thế một phần thu nhập, cần tài sản tự tích lũy.
- Bắt đầu sớm làm giảm mạnh số tiền phải để dành mỗi tháng.
Formula
Required fund = Annual gap × (1 - (1 + r_ret)^-N) / r_ret; Annual saving = Required fund × r_acc / ((1 + r_acc)^T - 1)
- Annual gap
- Chi tiêu hằng năm khi nghỉ hưu trừ lương hưu và thu nhập khác dự kiến, theo tiền hôm nay.
- r_ret
- Lợi suất thực giả định trong thời gian nghỉ hưu (danh mục thận trọng hơn).
- N
- Số năm dự kiến sống sau khi nghỉ hưu.
- r_acc
- Lợi suất thực giả định trong giai đoạn tích lũy.
- T
- Số năm còn lại đến khi nghỉ hưu.
Khoản tiết kiệm tính ra là theo tiền hôm nay, nên cần tăng dần theo lạm phát mỗi năm.
Examples
Worked Example
Kế hoạch hưu trí của một nhân viên 35 tuổi
Chị Thảo (số liệu giả định) 35 tuổi, dự định nghỉ hưu ở 60 tuổi và sống thêm 25 năm. Chị muốn chi 15 triệu đồng/tháng theo tiền hôm nay, dự kiến lương hưu tương đương 6 triệu đồng/tháng. Giả định lợi suất thực 4%/năm khi tích lũy và 2%/năm khi nghỉ hưu.
- Khoản thiếu hụt = (15 - 6) × 12 = 108 triệu đồng/năm theo tiền hôm nay.
- Hệ số giá trị hiện tại = (1 - 1,02^-25) / 0,02 ≈ 19,5235; quỹ cần có ≈ 108 × 19,5235 ≈ 2.108,5 triệu đồng.
- Hệ số giá trị tương lai = (1,04^25 - 1) / 0,04 ≈ 41,6459; tiết kiệm mỗi năm ≈ 2.108,5 / 41,6459 ≈ 50,63 triệu đồng.
- Mỗi tháng ≈ 50,63 / 12 ≈ 4,22 triệu đồng theo tiền hôm nay, tăng dần theo lạm phát.
- Tham khảo: nếu lạm phát 3,5%/năm, 15 triệu hôm nay tương đương 15 × 1,035^25 ≈ 35,45 triệu đồng/tháng sau 25 năm.
Chị Thảo cần quỹ khoảng 2,1 tỷ đồng theo sức mua hôm nay khi nghỉ hưu, tương đương để dành khoảng 4,22 triệu đồng/tháng và tăng theo lạm phát. Nếu chờ đến 45 tuổi mới bắt đầu, khoản tiết kiệm mỗi tháng sẽ cao hơn nhiều vì chỉ còn 15 năm tích lũy.
Real-World Scenario
Lao động tự do không có lương hưu
Anh Vinh (số liệu giả định) 30 tuổi, làm nhiếp ảnh tự do, chưa từng đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Anh lập kế hoạch với giả định lương hưu bằng 0, nên khoản thiếu hụt bằng toàn bộ chi tiêu. Anh tìm hiểu bảo hiểm xã hội tự nguyện để có một phần lương hưu tối thiểu, đặt lệnh đầu tư định kỳ vào quỹ chỉ số mỗi tháng, và rà soát kế hoạch mỗi năm vào tháng có thu nhập cao nhất.
Common Mistakes
Common Mistake
Trộn tiền danh nghĩa và lợi suất thực
Anh Bình (số liệu giả định) có cùng hoàn cảnh với chị Thảo ở ví dụ trên (thiếu hụt 9 triệu đồng/tháng theo giá hôm nay, 25 năm tích lũy, 25 năm nghỉ hưu), nhưng chiết khấu và tích lũy bằng lợi suất danh nghĩa 8%/năm, rồi kết luận chỉ cần để dành khoảng 1,3 triệu đồng/tháng thay vì khoảng 4,22 triệu.
Khi dùng lợi suất danh nghĩa, mục tiêu chi tiêu cũng phải được đưa về giá tương lai (khoảng 35,45 triệu đồng/tháng nếu lạm phát 3,5% trong 25 năm). Trộn mục tiêu theo tiền hôm nay với lợi suất danh nghĩa làm số tiền cần để dành bị đánh giá thấp nghiêm trọng. Cách đúng là nhất quán: tiền hôm nay đi với lợi suất thực, tiền tương lai đi với lợi suất danh nghĩa.
- Trông hoàn toàn vào lương hưu bảo hiểm xã hội mà không tính tỷ lệ thay thế thu nhập.
- Trộn mục tiêu theo tiền hôm nay với lợi suất danh nghĩa.
- Giả định lợi suất quá cao hoặc thời gian sống sau nghỉ hưu quá ngắn.
- Trì hoãn bắt đầu tiết kiệm, để rồi phải để dành số tiền rất lớn mỗi tháng về sau.
Exam Tip
CFA Level I (Quantitative Methods) có dạng bài hưu trí hai giai đoạn: tính giá trị hiện tại của chuỗi rút tiền tại ngày nghỉ hưu rồi tính khoản tiết kiệm đều; CFA Level III (Private Wealth) mở rộng sang rủi ro tuổi thọ.