Money Supply
Cung tiền
Money supply (cung tiền) là tổng lượng tiền đang lưu hành trong nền kinh tế tại một thời điểm, được đo theo các mức M0, M1, M2 tùy độ rộng. Cung tiền gồm tiền mặt do ngân hàng trung ương phát hành và, phần lớn hơn nhiều, tiền gửi do hệ thống ngân hàng tạo ra khi cho vay. Ở Việt Nam, chỉ tiêu tổng phương tiện thanh toán tương ứng với M2 thường được dùng để theo dõi cung tiền.
Explanation
Cung tiền quan trọng vì nó liên quan đến lạm phát, lãi suất và giá tài sản. Khi cung tiền tăng nhanh hơn nhiều so với sản lượng thực, áp lực lạm phát và bong bóng tài sản có thể xuất hiện; khi cung tiền tăng chậm, thanh khoản thắt lại và lãi suất có xu hướng tăng. Nhà phân tích theo dõi tăng trưởng M2 cùng với tăng trưởng tín dụng để đánh giá mức độ nới lỏng thực tế của chính sách tiền tệ.
Các thước đo thường gặp: M0 hay monetary base (tiền cơ sở) gồm tiền mặt lưu hành và dự trữ của ngân hàng tại ngân hàng trung ương; M1 gồm tiền mặt ngoài ngân hàng và tiền gửi không kỳ hạn; M2 gồm M1 cộng tiền gửi có kỳ hạn và các khoản gần với tiền. Ngân hàng thương mại tạo ra tiền khi cho vay: khoản vay được ghi có vào tài khoản tiền gửi của người vay, và tiền đó tiếp tục được gửi, cho vay qua nhiều vòng. Money multiplier (số nhân tiền) mô tả quan hệ giữa M2 và tiền cơ sở.
Quan hệ giữa cung tiền và lạm phát thường được diễn đạt bằng quantity theory of money (thuyết số lượng tiền): M × V = P × Y, với V là vòng quay tiền. Nếu V ổn định, tăng trưởng cung tiền vượt tăng trưởng sản lượng thực sẽ chuyển thành lạm phát trong dài hạn. Tuy nhiên V thay đổi theo thói quen thanh toán và lãi suất, nên trong ngắn hạn quan hệ này không chặt. Cần phân biệt cung tiền với tín dụng: tín dụng là dư nợ cho vay, cung tiền là lượng phương tiện thanh toán, hai chỉ tiêu liên quan nhưng không trùng nhau.
Key Points
- M0 là tiền cơ sở, M1 thêm tiền gửi không kỳ hạn, M2 thêm tiền gửi có kỳ hạn.
- Phần lớn cung tiền do ngân hàng thương mại tạo ra qua cho vay.
- Số nhân tiền phụ thuộc tỷ lệ dự trữ và tỷ lệ người dân giữ tiền mặt.
- M × V = P × Y: cung tiền tăng nhanh hơn sản lượng tạo áp lực lạm phát dài hạn.
- Cung tiền và tín dụng liên quan nhưng không phải là một.
Formula
M2 = m × MB, với m = (1 + c) / (c + r)
- MB
- Monetary base (tiền cơ sở): tiền mặt lưu hành cộng dự trữ của ngân hàng tại ngân hàng trung ương.
- m
- Money multiplier (số nhân tiền).
- c
- Tỷ lệ tiền mặt người dân giữ so với tiền gửi.
- r
- Tỷ lệ dự trữ (bắt buộc cộng dự trữ dư thừa) so với tiền gửi.
Khi bỏ qua tiền mặt (c = 0), số nhân đơn giản là 1 / r. Thuyết số lượng tiền: M × V = P × Y, suy ra lạm phát ≈ tăng trưởng M + tăng trưởng V - tăng trưởng Y thực.
Examples
Worked Example
Tính số nhân tiền và cung tiền
Một hệ thống ngân hàng giả định có tiền cơ sở 100 nghìn tỷ đồng, tỷ lệ dự trữ r = 5%, người dân giữ tiền mặt bằng 10% tiền gửi (c = 0,1). Ngân hàng trung ương bơm thêm 10 nghìn tỷ đồng tiền cơ sở (số liệu giả định).
- Số nhân đơn giản nếu bỏ qua tiền mặt: 1 / 0,05 = 20.
- Số nhân có tính tiền mặt: (1 + 0,1) / (0,1 + 0,05) = 1,1 / 0,15 ≈ 7,33.
- Cung tiền: 100 × 1,1 / 0,15 ≈ 733,33 nghìn tỷ đồng.
- Bơm thêm 10 nghìn tỷ tiền cơ sở làm cung tiền tăng: 10 × 1,1 / 0,15 ≈ 73,33 nghìn tỷ đồng.
Khi tính cả tiền mặt người dân giữ, số nhân chỉ khoảng 7,33 thay vì 20. Mỗi đồng tiền cơ sở bơm thêm tạo ra khoảng 7,33 đồng cung tiền trong mô hình này, và con số thực tế còn phụ thuộc ngân hàng có muốn cho vay hay không.
Real-World Scenario
Chuyên viên phân tích ngân hàng đọc số liệu cung tiền
Anh Nam, chuyên viên phân tích ngành ngân hàng tại một công ty chứng khoán giả định, thấy tăng trưởng tín dụng nhanh hơn rõ rệt so với tăng trưởng tiền gửi và M2 trong nhiều tháng.
Anh nhận định các ngân hàng sẽ phải cạnh tranh huy động, tỷ lệ cho vay trên tiền gửi tăng và lãi suất huy động có thể nhích lên, gây áp lực lên biên lãi ròng. Anh đưa kịch bản chi phí vốn tăng vào dự báo lợi nhuận các ngân hàng có tỷ lệ cho vay trên tiền gửi cao.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I về tạo tiền
Tỷ lệ dự trữ bắt buộc 10%, ngân hàng không giữ dự trữ dư thừa, không có rò rỉ tiền mặt. Một khoản tiền gửi mới 1.000 vào hệ thống. Hỏi tổng tiền gửi tối đa có thể tạo ra.
- Số nhân = 1 / 0,1 = 10.
- Tổng tiền gửi tối đa = 1.000 × 10 = 10.000, trong đó tiền gửi mới tạo ra qua cho vay là 9.000.
Tổng tiền gửi tối đa 10.000. Bẫy: đề có thể hỏi tiền mới tạo thêm (9.000) thay vì tổng tiền gửi (10.000), cần đọc kỹ câu hỏi.
Common Mistakes
Common Mistake
Cho rằng M2 tăng bao nhiêu thì lạm phát bằng bấy nhiêu
Một nhà đầu tư thấy M2 tăng 12% trong năm và dự báo lạm phát năm tới cũng 12%. Giả định tăng trưởng GDP thực là 6% và vòng quay tiền không đổi (số liệu giả định).
Theo M × V = P × Y, lạm phát ≈ 1,12 / 1,06 - 1 ≈ 5,66%, vì phần lớn tiền mới phục vụ sản lượng tăng thêm. Nếu vòng quay tiền giảm (người dân giữ tiền nhiều hơn), lạm phát còn thấp hơn. Cách đúng: so tăng trưởng cung tiền với tăng trưởng sản lượng thực và xét xu hướng của V.
- Nghĩ rằng chỉ ngân hàng trung ương tạo ra tiền, quên vai trò cho vay của ngân hàng thương mại.
- Dùng số nhân đơn giản 1 / r mà bỏ qua tiền mặt và dự trữ dư thừa.
- Đồng nhất tăng trưởng M2 với lạm phát mà không trừ tăng trưởng sản lượng thực.
- Nhầm tăng trưởng cung tiền với tăng trưởng tín dụng.
Exam Tip
CFA Level I (Economics) hỏi quá trình tạo tiền của ngân hàng, money multiplier = 1 / reserve requirement và quantity theory of money M × V = P × Y.