Deductible Expenses
Chi phí được trừ khi tính thuế
Deductible expenses (chi phí được trừ khi tính thuế) là các khoản chi doanh nghiệp được trừ khỏi doanh thu khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp, vì đáp ứng các điều kiện của luật thuế. Một khoản chi có thể được ghi nhận là chi phí kế toán nhưng vẫn không được trừ khi tính thuế. Phần chênh lệch này làm thu nhập tính thuế cao hơn lợi nhuận kế toán và làm tăng số thuế phải nộp.
Explanation
Mỗi đồng chi phí được trừ giúp doanh nghiệp giảm thuế TNDN bằng chi phí đó nhân thuế suất, ở thuế suất 20% là 0,2 đồng. Ngược lại, một khoản chi không đủ điều kiện làm doanh nghiệp vừa mất tiền vừa không được giảm thuế. Vì vậy kế toán và giám đốc tài chính cần kiểm soát hồ sơ chi phí ngay từ lúc phát sinh, không đợi tới khi quyết toán.
Điều kiện chung để được trừ theo Luật Thuế TNDN: khoản chi thực tế phát sinh và liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh; có đủ hoá đơn, chứng từ hợp pháp; và với khoản mua từ ngưỡng giá trị theo quy định hiện hành trở lên thì phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Các khoản thường không được trừ gồm: tiền phạt vi phạm hành chính, khấu hao tài sản không dùng cho kinh doanh, chi không có hoá đơn hợp lệ, trích lập dự phòng không đúng quy định, chi trả lãi vay tương ứng phần vốn điều lệ còn thiếu, và chính số thuế TNDN phải nộp.
Một giới hạn quan trọng với doanh nghiệp có giao dịch liên kết: theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP, tổng chi phí lãi vay được trừ trong kỳ không vượt quá 30% EBITDA (sau khi trừ lãi tiền gửi và lãi cho vay); phần vượt được chuyển sang kỳ sau trong thời hạn tối đa 5 năm nếu còn hạn mức. Đây là quy định chống chuyển lợi nhuận qua vay nợ nội bộ.
Cần phân biệt chi phí được trừ với chi phí kế toán: chuẩn mực kế toán ghi nhận chi phí theo bản chất kinh tế, còn luật thuế thêm điều kiện về chứng từ và giới hạn. Khác biệt do chi phí không bao giờ được trừ là khác biệt vĩnh viễn; khác biệt chỉ lệch thời điểm (ví dụ chi phí trích trước được trừ khi thực chi) là khác biệt tạm thời, tạo ra deferred tax (thuế hoãn lại).
Key Points
- Ba điều kiện chính: thực tế phát sinh và liên quan kinh doanh, có hoá đơn chứng từ hợp pháp, thanh toán không dùng tiền mặt từ ngưỡng quy định.
- Chi phí kế toán chưa chắc là chi phí được trừ khi tính thuế.
- Tiền phạt hành chính và chi không có hoá đơn hợp lệ không được trừ.
- Lãi vay có giao dịch liên kết bị khống chế ở 30% EBITDA theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP.
- Mỗi đồng chi phí bị loại làm tăng thuế bằng chi phí đó nhân thuế suất.
Formula
Taxable income = Accounting profit before tax + Non-deductible expenses - Non-taxable income; Extra CIT = Non-deductible expenses × CIT rate
- Accounting profit before tax
- Lợi nhuận kế toán trước thuế trên báo cáo kết quả kinh doanh.
- Non-deductible expenses
- Tổng các khoản chi đã ghi vào chi phí kế toán nhưng không đủ điều kiện trừ theo luật thuế, tổng hợp từ sổ chi tiết chi phí và hồ sơ hoá đơn.
- Non-taxable income
- Các khoản thu nhập kế toán được loại khỏi thu nhập chịu thuế hoặc miễn thuế theo luật, ví dụ cổ tức nhận từ doanh nghiệp trong nước.
- CIT rate
- Thuế suất TNDN áp dụng, phổ thông là 20%.
Examples
Worked Example
Ảnh hưởng của chi phí không được trừ
Công ty TNHH Thương mại Quang Minh (số liệu giả định) có lợi nhuận kế toán trước thuế 3.000 triệu đồng. Rà soát quyết toán phát hiện 120 triệu đồng chi phí không có hoá đơn hợp lệ và 80 triệu đồng tiền phạt vi phạm hành chính về thuế đã ghi vào chi phí. Thuế suất 20%.
- Thu nhập tính thuế: 3.000 + 120 + 80 = 3.200 triệu đồng.
- Thuế TNDN phải nộp: 3.200 × 20% = 640 triệu đồng.
- Nếu mọi chi phí đều được trừ: 3.000 × 20% = 600 triệu đồng; thuế tăng thêm 640 - 600 = 40 triệu đồng, đúng bằng (120 + 80) × 20%.
- Thuế suất thực tế trên lợi nhuận kế toán: 640 / 3.000 ≈ 21,33%.
200 triệu đồng chi phí không đủ điều kiện làm Quang Minh nộp thêm 40 triệu đồng thuế. Khoản 120 triệu đồng thiếu hoá đơn có thể tránh được nếu kiểm soát chứng từ từ đầu, còn tiền phạt thì không bao giờ được trừ.
Real-World Scenario
Khống chế lãi vay ở công ty có vốn đầu tư nước ngoài
Chị Võ Ngọc Hân, kế toán trưởng một công ty sản xuất 100% vốn nước ngoài, có EBITDA năm 50.000 triệu đồng (số liệu giả định). Công ty vay công ty mẹ và ngân hàng, tổng chi phí lãi vay thuần 18.000 triệu đồng, và có giao dịch liên kết nên thuộc diện áp dụng Nghị định 132/2020/NĐ-CP.
- Hạn mức lãi vay được trừ: 50.000 × 30% = 15.000 triệu đồng.
- Phần vượt không được trừ năm nay: 18.000 - 15.000 = 3.000 triệu đồng.
- Thuế tăng thêm năm nay: 3.000 × 20% = 600 triệu đồng.
Chị Hân theo dõi 3.000 triệu đồng lãi vay vượt mức để chuyển sang các kỳ sau, tối đa 5 năm, khi EBITDA tăng tạo dư địa. Chị đề xuất với công ty mẹ chuyển một phần khoản vay thành vốn góp để giảm chi phí lãi không được trừ.
Common Mistakes
Common Mistake
Thanh toán tiền mặt cho hoá đơn tư vấn
Một công ty thuê tư vấn với giá 50 triệu đồng chưa VAT, VAT 5 triệu đồng, có hoá đơn hợp lệ nhưng trả bằng tiền mặt vì người tư vấn yêu cầu. Kế toán vẫn ghi toàn bộ vào chi phí được trừ và khấu trừ VAT đầu vào.
Khoản chi vượt ngưỡng phải thanh toán không dùng tiền mặt nên bị loại khi tính thuế: thuế TNDN tăng 50 × 20% = 10 triệu đồng và 5 triệu đồng VAT đầu vào không được khấu trừ. Cách đúng: thanh toán qua tài khoản ngân hàng và lưu chứng từ chuyển khoản cùng hợp đồng, hoá đơn.
- Nghĩ rằng chi phí đã hạch toán đúng chuẩn mực kế toán thì chắc chắn được trừ khi tính thuế.
- Thanh toán tiền mặt cho các khoản mua vượt ngưỡng quy định.
- Ghi tiền phạt vi phạm hành chính vào chi phí được trừ.
- Bỏ qua giới hạn lãi vay 30% EBITDA khi có giao dịch liên kết.
Exam Tip
ACCA TX (VNM) thường cho danh sách chi phí và yêu cầu xác định khoản nào được trừ, khoản nào phải cộng lại khi điều chỉnh từ lợi nhuận kế toán sang thu nhập tính thuế.