Risk-Adjusted Return on Capital (RAROC)
Lợi nhuận điều chỉnh theo rủi ro trên vốn
Risk-adjusted return on capital (RAROC, lợi nhuận điều chỉnh theo rủi ro trên vốn) là tỷ lệ giữa lợi nhuận đã trừ tổn thất dự kiến và vốn kinh tế mà hoạt động đó tiêu thụ. RAROC cho phép so sánh công bằng các khoản vay, khách hàng hay khối kinh doanh có mức rủi ro khác nhau. Một hoạt động tạo giá trị khi RAROC cao hơn hurdle rate (lãi suất ngưỡng), thường là chi phí vốn chủ sở hữu.
Explanation
Lợi nhuận kế toán và ROE không cho biết lợi nhuận đó được tạo ra với mức rủi ro bao nhiêu. Hai khoản vay cùng mang lại 3 tỷ đồng lợi nhuận, nhưng một khoản cho khách hàng hạng A và một khoản cho khách hàng hạng B, thì khoản thứ hai tiêu thụ nhiều vốn hơn và có tổn thất dự kiến cao hơn. RAROC giải quyết bằng hai điều chỉnh: ở tử số trừ expected loss (EL, tổn thất dự kiến), ở mẫu số dùng economic capital (vốn kinh tế) thay cho vốn kế toán.
Tử số thường gồm doanh thu (thu nhập lãi và phí), trừ chi phí vốn huy động, trừ chi phí hoạt động, trừ EL, cộng lợi nhuận thu được khi đầu tư chính số vốn kinh tế vào tài sản không rủi ro. Có thể tính trước hoặc sau thuế, miễn là so với hurdle rate cùng cơ sở. Ngân hàng dùng RAROC để định giá khoản vay (lãi suất tối thiểu để RAROC đạt ngưỡng), đánh giá hiệu quả cán bộ tín dụng và chi nhánh, và phân bổ vốn giữa các khối kinh doanh.
Một biến thể là economic profit (lợi nhuận kinh tế) hay shareholder value added: lợi nhuận điều chỉnh rủi ro trừ hurdle rate × vốn kinh tế. RAROC là tỷ lệ, còn economic profit là số tuyệt đối, nên economic profit tránh được tình huống từ chối một khoản vay lớn có RAROC hơi thấp hơn khoản nhỏ nhưng tạo nhiều giá trị hơn. Phiên bản adjusted RAROC trừ thêm phần bù rủi ro hệ thống theo beta, rồi so với lãi suất phi rủi ro.
Key Points
- Tử số trừ expected loss, mẫu số là vốn kinh tế, không phải vốn kế toán.
- Chấp nhận hoạt động khi RAROC lớn hơn hurdle rate.
- Dùng để định giá khoản vay, đánh giá hiệu quả và phân bổ vốn.
- Chất lượng RAROC phụ thuộc hoàn toàn vào ước lượng PD, LGD, EAD và vốn kinh tế.
- Adjusted RAROC = RAROC - β × (Rm - Rf), so với Rf.
Formula
RAROC = (Doanh thu - Chi phí vốn huy động - Chi phí hoạt động - Expected loss + Lợi nhuận trên vốn kinh tế) / Economic capital
- Doanh thu
- Thu nhập lãi và phí từ khoản vay hoặc hoạt động, lấy từ hợp đồng và hệ thống định giá.
- Chi phí vốn huy động
- Chi phí nguồn vốn tài trợ cho khoản vay, thường theo giá điều chuyển vốn nội bộ (FTP).
- Chi phí hoạt động
- Chi phí nhân sự, vận hành phân bổ cho hoạt động.
- Expected loss
- PD × LGD × EAD của khoản vay hoặc danh mục.
- Lợi nhuận trên vốn kinh tế
- Lãi thu được khi đầu tư số vốn kinh tế vào tài sản không rủi ro, bằng vốn kinh tế × lãi suất phi rủi ro.
- Economic capital
- Vốn kinh tế phân bổ cho hoạt động, để bù unexpected loss.
Hurdle rate thường là chi phí vốn chủ sở hữu. Giữ nhất quán trước thuế hoặc sau thuế giữa RAROC và hurdle rate.
Examples
Worked Example
RAROC của một khoản vay doanh nghiệp
Ngân hàng TMCP Kim Phát (số liệu giả định) cho Công ty CP Gỗ Tân Lộc vay 100 tỷ đồng, lãi suất 10%/năm, chi phí vốn huy động 6%, chi phí hoạt động 1 tỷ đồng/năm. PD 2%, LGD 40%, vốn kinh tế phân bổ 8 tỷ đồng, lãi suất phi rủi ro 4%. Hurdle rate trước thuế của ngân hàng là 18%.
- Doanh thu lãi = 100 × 10% = 10 tỷ đồng; chi phí vốn = 100 × 6% = 6 tỷ đồng.
- Expected loss = 2% × 40% × 100 = 0,8 tỷ đồng.
- Lợi nhuận trên vốn kinh tế = 8 × 4% = 0,32 tỷ đồng.
- Lợi nhuận điều chỉnh rủi ro = 10 - 6 - 1 - 0,8 + 0,32 = 2,52 tỷ đồng.
- RAROC = 2,52 / 8 = 31,5%.
RAROC 31,5% cao hơn hurdle rate 18%, nên khoản vay tạo giá trị cho cổ đông. Economic profit = 2,52 - 18% × 8 = 2,52 - 1,44 = 1,08 tỷ đồng mỗi năm.
Real-World Scenario
Giám đốc khối định giá lại khách hàng rủi ro cao
Anh Phong, giám đốc khối khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ, có lợi nhuận kế toán tăng 25%, cao nhất toàn ngân hàng. Báo cáo RAROC lại cho thấy khối của anh chỉ đạt 12%, dưới hurdle rate.
Phân tích chi tiết cho thấy nhiều khoản vay mới có PD cao nhưng được định giá như khách hàng tốt, nên EL và vốn kinh tế ăn hết phần lợi nhuận tăng thêm. Anh Phong điều chỉnh bảng giá theo hạng tín dụng, yêu cầu tài sản bảo đảm với hạng thấp, và từ chối các khoản không đạt RAROC tối thiểu.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu FRM Part II: adjusted RAROC
Một dự án có RAROC 15%, beta 1,2, lợi suất thị trường kỳ vọng 10%, lãi suất phi rủi ro 4%. Hỏi adjusted RAROC và có nên chấp nhận dự án không.
- Phần bù rủi ro thị trường = 10% - 4% = 6%.
- Adjusted RAROC = 15% - 1,2 × 6% = 15% - 7,2% = 7,8%.
Adjusted RAROC 7,8% lớn hơn lãi suất phi rủi ro 4%, nên chấp nhận. Bẫy là so adjusted RAROC với chi phí vốn chủ sở hữu thay vì với lãi suất phi rủi ro.
Common Mistakes
Common Mistake
Quên trừ expected loss ở tử số
Với khoản vay ở trên, một chuyên viên tính RAROC = (10 - 6 - 1 + 0,32) / 8 = 3,32 / 8 = 41,5%, bỏ qua EL vì "khoản vay chưa vỡ nợ".
RAROC bị thổi phồng thêm 10 điểm phần trăm. Sai lầm này khiến khoản vay càng rủi ro càng trông hấp dẫn, vì lãi suất cao được tính đủ nhưng tổn thất dự kiến bị bỏ quên. EL là chi phí kinh doanh chắc chắn ở cấp danh mục, luôn phải trừ ở tử số.
- Không trừ expected loss ở tử số, làm khoản vay rủi ro cao trông hấp dẫn.
- Dùng vốn kế toán hoặc dư nợ làm mẫu số thay vì vốn kinh tế.
- So RAROC trước thuế với hurdle rate sau thuế hoặc ngược lại.
- Chỉ nhìn tỷ lệ RAROC mà bỏ qua quy mô, trong khi economic profit mới đo giá trị tạo thêm.
Exam Tip
FRM Part II (Risk Management and Investment Management) có câu tính RAROC, adjusted RAROC và so với hurdle rate. Đề hay cho đủ các thành phần, thí sinh dễ quên cộng lợi nhuận trên vốn kinh tế hoặc trừ EL.