Expected Return
Lợi nhuận kỳ vọng
Expected return (lợi nhuận kỳ vọng) là mức lợi nhuận trung bình có trọng số theo xác suất mà nhà đầu tư dự tính nhận được từ một tài sản hay một danh mục. Đây là con số dự báo cho tương lai, không phải lợi nhuận được bảo đảm. Expected return luôn phải đọc cùng mức rủi ro đi kèm, thường đo bằng standard deviation (độ lệch chuẩn).
Explanation
Expected return là điểm xuất phát của mọi quyết định đầu tư: nhà đầu tư chỉ chấp nhận rủi ro khi kỳ vọng được bù đắp bằng lợi nhuận cao hơn. Có hai cách ước tính phổ biến. Cách thứ nhất dựa trên kịch bản: liệt kê các trạng thái của nền kinh tế (tăng trưởng, bình thường, suy thoái), gán xác suất và lợi nhuận cho từng trạng thái rồi lấy trung bình có trọng số. Cách thứ hai dựa trên mô hình, ví dụ capital asset pricing model (CAPM, mô hình định giá tài sản vốn), tính lợi nhuận đòi hỏi từ lãi suất phi rủi ro cộng phần bù rủi ro.
Với danh mục, expected return đơn giản là trung bình có trọng số của expected return từng tài sản, trọng số là tỷ lệ vốn đầu tư vào mỗi tài sản. Tính chất tuyến tính này khác hẳn rủi ro: độ lệch chuẩn của danh mục không phải trung bình cộng độ lệch chuẩn từng tài sản vì còn phụ thuộc correlation (hệ số tương quan). Đây chính là lý do diversification (đa dạng hóa) giảm được rủi ro mà không làm giảm lợi nhuận kỳ vọng tương ứng.
Cần phân biệt expected return với lợi nhuận lịch sử. Trung bình cộng lợi nhuận quá khứ (arithmetic mean) chỉ là một ước lượng của expected return cho một kỳ, còn lợi nhuận bình quân nhân (geometric mean, gần với compound annual growth rate) mới phản ánh tốc độ tăng thực của tài sản qua nhiều năm. Khi lợi nhuận biến động mạnh, hai con số này chênh nhau rất xa.
Ở Việt Nam, nhà đầu tư cá nhân thường ước tính expected return của cổ phiếu dựa trên dự phóng của công ty chứng khoán hoặc lợi nhuận VN-Index các năm trước. Cả hai đều chỉ là giả định; một kỳ vọng hợp lý cần đặt cạnh lãi suất tiền gửi có kỳ hạn và lợi suất trái phiếu Chính phủ để xem phần bù rủi ro có đủ hấp dẫn hay không.
Key Points
- Expected return là trung bình có trọng số theo xác suất, không phải lợi nhuận chắc chắn.
- Expected return danh mục = tổng (tỷ trọng × expected return từng tài sản).
- Luôn đánh giá cùng rủi ro: lợi nhuận kỳ vọng cao thường đi kèm biến động cao.
- Trung bình cộng lịch sử khác trung bình nhân; tài sản biến động mạnh có khoảng chênh lớn.
- So sánh với lãi suất phi rủi ro để thấy phần bù rủi ro thực sự.
Formula
E(R) = p1 × R1 + p2 × R2 + ... + pn × Rn; E(Rp) = w1 × E(R1) + w2 × E(R2) + ... + wn × E(Rn)
- pi
- Xác suất xảy ra của kịch bản i, tổng các xác suất bằng 1. Lấy từ giả định phân tích kinh tế vĩ mô hoặc ngành.
- Ri
- Lợi nhuận của tài sản nếu kịch bản i xảy ra (cổ tức cộng chênh lệch giá, chia cho giá mua).
- wi
- Tỷ trọng vốn đầu tư vào tài sản i trong danh mục, tổng các tỷ trọng bằng 1.
- E(Ri)
- Lợi nhuận kỳ vọng của từng tài sản trong danh mục.
Công thức danh mục là tuyến tính, nhưng không áp dụng tương tự cho độ lệch chuẩn.
Examples
Worked Example
Lợi nhuận kỳ vọng của cổ phiếu và của danh mục
Chị Lan có 500 triệu đồng, phân tích cổ phiếu Công ty CP Nhựa Hòa Bình (số liệu giả định) theo ba kịch bản: kinh tế tăng trưởng (xác suất 30%, lợi nhuận 25%), bình thường (50%, lợi nhuận 12%), suy thoái (20%, lợi nhuận -10%). Chị định đầu tư 60% vào cổ phiếu này và 40% vào quỹ trái phiếu có expected return 6%.
- E(R) cổ phiếu = 0,3 × 25% + 0,5 × 12% + 0,2 × (-10%) = 7,5% + 6% - 2% = 11,5%.
- E(Rp) danh mục = 0,6 × 11,5% + 0,4 × 6% = 6,9% + 2,4% = 9,3%.
- Lợi nhuận kỳ vọng bằng tiền = 500 triệu × 9,3% = 46,5 triệu đồng.
- Trong kịch bản suy thoái, danh mục chỉ đạt 0,6 × (-10%) + 0,4 × 6% = -6% + 2,4% = -3,6%, tức lỗ 18 triệu đồng.
Expected return của danh mục là 9,3%, khoảng 46,5 triệu đồng mỗi năm. Con số này là trung bình theo xác suất: năm suy thoái chị Lan vẫn có thể lỗ khoảng 18 triệu đồng.
Real-World Scenario
Hội đồng đầu tư đặt kỳ vọng cho quỹ hưu trí doanh nghiệp
Ban điều hành quỹ hưu trí tự nguyện của Công ty CP Dệt may Phương Nam (số liệu giả định) cần chọn tỷ trọng cổ phiếu. Chuyên viên phân tích đưa ra expected return 12% cho cổ phiếu và 6,5% cho trái phiếu, dựa trên lợi suất trái phiếu Chính phủ cộng phần bù rủi ro lịch sử.
Hội đồng không chọn ngay phương án lợi nhuận kỳ vọng cao nhất. Họ yêu cầu trình bày thêm độ lệch chuẩn và mức lỗ có thể xảy ra trong năm xấu, rồi chọn tỷ trọng 40% cổ phiếu để vừa đạt mục tiêu lợi nhuận dài hạn vừa giới hạn mức sụt giảm mà người lao động chấp nhận được.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I (Portfolio Management)
Danh mục gồm 50% tài sản A (E(R) = 10%), 30% tài sản B (E(R) = 14%), 20% tài sản C (E(R) = 4%). Hỏi expected return của danh mục.
- 0,5 × 10% = 5%; 0,3 × 14% = 4,2%; 0,2 × 4% = 0,8%.
- E(Rp) = 5% + 4,2% + 0,8% = 10%.
Đáp án 10%. Bẫy thường gặp là lấy trung bình đơn giản (10% + 14% + 4%) / 3 ≈ 9,33%, bỏ qua tỷ trọng.
Common Mistakes
Common Mistake
Lấy trung bình cộng làm tốc độ tăng thực
Anh Hùng thấy một quỹ tăng 50% năm thứ nhất rồi giảm 30% năm thứ hai, nên kết luận lợi nhuận bình quân là (50% - 30%) / 2 = 10%/năm.
Thực tế 100 triệu đồng thành 100 × 1,5 × 0,7 = 105 triệu đồng sau 2 năm, tốc độ tăng bình quân nhân chỉ khoảng 2,47%/năm. Trung bình cộng có thể dùng làm ước lượng expected return cho một kỳ, nhưng để nói về tăng trưởng tài sản nhiều năm phải dùng trung bình nhân.
- Coi expected return là lợi nhuận cam kết, quên rằng kết quả thực tế có thể thấp hơn nhiều.
- Lấy trung bình cộng các tài sản mà không nhân với tỷ trọng vốn.
- Áp dụng cách tính tuyến tính của expected return cho độ lệch chuẩn của danh mục.
- Ngoại suy lợi nhuận của vài năm thị trường tăng mạnh thành kỳ vọng dài hạn.
Exam Tip
CFA Level I (Quantitative Methods và Portfolio Management) hay hỏi expected return theo kịch bản xác suất và theo tỷ trọng danh mục, thường kết hợp tính luôn variance trong cùng một câu.