IFRS vs US GAAP

So sánh IFRS và US GAAP

Accounting & ReportingIntermediateUpdated 09.11.2026

IFRS vs US GAAP là việc so sánh hai bộ chuẩn mực kế toán lớn nhất thế giới: IFRS (chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế) do IASB ban hành và US GAAP (nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung của Mỹ) do FASB ban hành. Hai bộ chuẩn mực đã hội tụ ở nhiều chủ đề nhưng vẫn khác nhau ở tồn kho, suy giảm giá trị, đánh giá lại tài sản, chi phí phát triển và phân loại dòng tiền. Nhà phân tích cần biết các khác biệt này để điều chỉnh số liệu trước khi so sánh doanh nghiệp.

Explanation

IFRS dựa trên nguyên tắc và được dùng ở phần lớn thế giới; US GAAP chi tiết hơn, nhiều hướng dẫn theo ngành và là chuẩn bắt buộc cho công ty trong nước niêm yết tại Mỹ. Khi so sánh một doanh nghiệp châu Á lập theo IFRS với đối thủ Mỹ, cùng một thực tế kinh tế có thể cho ra lợi nhuận, tài sản và dòng tiền khác nhau chỉ vì chuẩn mực.

Các khác biệt hay gặp nhất: (1) LIFO được phép theo US GAAP, bị cấm theo IFRS; (2) IFRS cho hoàn nhập lỗ suy giảm tài sản (trừ goodwill) và hoàn nhập giảm giá tồn kho, US GAAP không cho; (3) IFRS cho chọn revaluation model (mô hình đánh giá lại) với tài sản cố định, US GAAP chỉ dùng giá gốc; (4) IFRS vốn hóa chi phí phát triển khi đủ điều kiện, US GAAP nhìn chung ghi chi phí ngay (trừ một số trường hợp như phần mềm); (5) lãi vay đã trả được xếp vào hoạt động kinh doanh hoặc tài chính theo IFRS, nhưng là hoạt động kinh doanh theo US GAAP; (6) bên thuê theo IFRS 16 dùng một mô hình, theo ASC 842 vẫn có operating lease với chi phí đều.

Để so sánh, nhà phân tích điều chỉnh về cùng nền tảng: chuyển LIFO sang FIFO bằng LIFO reserve (dự phòng LIFO) công bố trong thuyết minh, phân loại lại lãi vay đã trả trong báo cáo lưu chuyển tiền tệ, loại các khoản vốn hóa chi phí phát triển hay đánh giá lại tài sản khi tính tỷ số. Các khác biệt này đều nằm trong notes to financial statements (thuyết minh báo cáo tài chính).

Với người học ở Việt Nam, so sánh này hữu ích khi đọc báo cáo của công ty đa quốc gia, khi chuẩn bị chuyển đổi từ VAS sang IFRS, và vì đây là chủ đề trọng tâm trong CFA.

Key Points

LIFO chỉ được phép theo US GAAP.
IFRS cho hoàn nhập suy giảm (trừ goodwill) và đánh giá lại tài sản cố định, US GAAP không.
IFRS vốn hóa chi phí phát triển đủ điều kiện, US GAAP thường ghi chi phí.
Lãi vay đã trả: IFRS cho chọn kinh doanh hoặc tài chính, US GAAP xếp vào kinh doanh.
Luôn điều chỉnh về cùng nền tảng trước khi so sánh tỷ số.

Formula

Inventory (FIFO) = Inventory (LIFO) + LIFO reserve; COGS (FIFO) = COGS (LIFO) - Change in LIFO reserve

Inventory (LIFO): Giá trị tồn kho theo LIFO trên bảng cân đối của công ty lập theo US GAAP.
LIFO reserve: Chênh lệch giữa tồn kho theo FIFO và theo LIFO, công bố trong thuyết minh hàng tồn kho.
Change in LIFO reserve: LIFO reserve cuối kỳ trừ LIFO reserve đầu kỳ.

Đây là điều chỉnh phổ biến nhất khi so sánh công ty US GAAP dùng LIFO với công ty IFRS.

Examples

Worked Example

Chi phí phát triển theo IFRS và US GAAP

Công ty CP Công nghệ Y sinh Việt Mỹ (số liệu giả định) chi 50 tỷ đồng cho R&D trong năm: 20 tỷ đồng giai đoạn nghiên cứu, 30 tỷ đồng giai đoạn phát triển đã đủ điều kiện vốn hóa theo IAS 38. Sản phẩm đưa vào sử dụng ngay cuối kỳ phát triển và được phân bổ 5 năm, giả định năm đầu phân bổ đủ một năm.

IFRS: ghi chi phí nghiên cứu 20 tỷ; vốn hóa 30 tỷ, phân bổ năm 1 = 30 / 5 = 6 tỷ đồng.
Tổng chi phí năm 1 theo IFRS = 20 + 6 = 26 tỷ đồng; tài sản vô hình cuối năm = 30 - 6 = 24 tỷ đồng.
US GAAP: ghi toàn bộ 50 tỷ đồng vào chi phí, không có tài sản.
Chênh lệch lợi nhuận trước thuế năm 1 = 50 - 26 = 24 tỷ đồng.

Cùng một khoản chi, lợi nhuận năm 1 theo IFRS cao hơn 24 tỷ đồng và tổng tài sản cũng cao hơn 24 tỷ đồng. Các năm sau, IFRS ghi chi phí phân bổ 6 tỷ đồng mỗi năm còn US GAAP không còn chi phí nào cho khoản này.

Real-World Scenario

So sánh nhà bán lẻ Mỹ dùng LIFO với đối thủ IFRS

Chị Hà, chuyên viên phân tích, so sánh một nhà bán lẻ Mỹ (giả định) có tồn kho LIFO 800 triệu USD, LIFO reserve đầu năm 120 và cuối năm 150 triệu USD, giá vốn LIFO 5.000 triệu USD, với một đối thủ châu Á dùng FIFO theo IFRS.

Chị Hà chuyển công ty Mỹ sang FIFO: tồn kho = 800 + 150 = 950 triệu USD; giá vốn = 5.000 - (150 - 120) = 4.970 triệu USD. Sau điều chỉnh, vòng quay hàng tồn kho và biên lợi nhuận gộp của hai công ty mới cùng nền tảng để so sánh.

Exam Practice

Câu hỏi kiểu CFA Level I (Financial Statement Analysis)

Phương án nào được phép theo IFRS nhưng không được phép theo US GAAP? (A) Dùng LIFO; (B) Hoàn nhập lỗ suy giảm thiết bị khi giá trị có thể thu hồi tăng lại; (C) Ghi chi phí ngay toàn bộ chi phí nghiên cứu.

Đáp án B. A chỉ được phép theo US GAAP; C đúng theo cả hai chuẩn mực. Bẫy là chọn C vì nhớ mang máng IFRS khác US GAAP về R&D, trong khi khác biệt chỉ nằm ở chi phí phát triển.

Common Mistakes

Common Mistake

So sánh dòng tiền hoạt động mà không phân loại lại lãi vay

Công ty A (IFRS) báo cáo dòng tiền hoạt động 200 tỷ đồng và xếp 40 tỷ đồng lãi vay đã trả vào hoạt động tài chính. Công ty B (US GAAP) báo cáo dòng tiền hoạt động 170 tỷ đồng, lãi vay đã trả nằm trong hoạt động kinh doanh. Nhà đầu tư kết luận A tạo tiền tốt hơn.

Đưa A về cùng cách phân loại: 200 - 40 = 160 tỷ đồng, thấp hơn B (170 tỷ đồng). Cách đúng là đọc thuyết minh xem lãi vay, cổ tức nhận và cổ tức trả được xếp ở đâu, rồi điều chỉnh trước khi so sánh dòng tiền hoạt động hay free cash flow (dòng tiền tự do).

So sánh biên lợi nhuận gộp của công ty LIFO với công ty FIFO mà không dùng LIFO reserve để điều chỉnh.
So sánh dòng tiền hoạt động mà không kiểm tra cách phân loại lãi vay và cổ tức.
Nghĩ IFRS và US GAAP đã hội tụ hoàn toàn nên không cần điều chỉnh.
Quên rằng tài sản cố định đánh giá lại theo IFRS làm vốn chủ sở hữu cao hơn và ROE thấp hơn.

Exam Tip

CFA Level I (Financial Statement Analysis) hỏi rất nhiều về khác biệt IFRS và US GAAP: tồn kho, tài sản dài hạn, suy giảm, thuê tài sản, phân loại dòng tiền; CFA Level II đi sâu vào điều chỉnh LIFO và hợp nhất.

Related Concepts

All Terms