Impairment (IAS 36)
Suy giảm giá trị tài sản
Impairment (suy giảm giá trị tài sản) xảy ra khi carrying amount (giá trị ghi sổ) của một tài sản hoặc một cash-generating unit, CGU (đơn vị tạo tiền) cao hơn recoverable amount (giá trị có thể thu hồi). Theo IAS 36, phần chênh lệch được ghi nhận ngay là chi phí, làm giảm giá trị tài sản trên bảng cân đối. Mục tiêu là không để tài sản được ghi cao hơn số tiền doanh nghiệp có thể thu về từ việc dùng hoặc bán nó.
Explanation
Khấu hao chỉ phân bổ chi phí theo thời gian, không phản ánh các cú sốc như nhà máy công suất thấp do mất khách hàng lớn, công nghệ lỗi thời hay giá bán sản phẩm sụt mạnh. IAS 36 yêu cầu doanh nghiệp xem xét dấu hiệu suy giảm mỗi kỳ báo cáo; với goodwill và tài sản vô hình vô thời hạn, phải test ít nhất mỗi năm dù không có dấu hiệu.
Recoverable amount là số lớn hơn giữa fair value less costs of disposal, FVLCOD (giá trị hợp lý trừ chi phí thanh lý) và value in use, VIU (giá trị sử dụng, tức present value (giá trị hiện tại) của dòng tiền tương lai từ tài sản). Logic: doanh nghiệp hợp lý sẽ chọn bán hoặc tiếp tục dùng, tùy cách nào thu về nhiều hơn. Nếu tài sản không tạo dòng tiền độc lập, test được làm ở cấp CGU; lỗ ở CGU phân bổ trước cho goodwill, phần còn lại chia theo tỷ lệ giá trị ghi sổ cho các tài sản khác.
IFRS cho phép hoàn nhập lỗ suy giảm (trừ goodwill) khi điều kiện cải thiện, nhưng không vượt quá giá trị ghi sổ nếu chưa từng bị suy giảm. US GAAP dùng thử nghiệm hai bước cho tài sản dài hạn đang dùng: trước hết so giá trị ghi sổ với dòng tiền chưa chiết khấu, nếu không thu hồi được mới đo lỗ bằng giá trị ghi sổ trừ fair value, và không cho hoàn nhập.
Hệ thống chuẩn mực Việt Nam hiện chưa có chuẩn mực tương đương IAS 36; doanh nghiệp chủ yếu xử lý qua các khoản dự phòng theo quy định và việc phân bổ, đánh giá tổn thất lợi thế thương mại. Vì vậy khi chuyển sang IFRS, nhiều doanh nghiệp phải lần đầu xây mô hình VIU, chọn discount rate (tỷ lệ chiết khấu) và xác định CGU.
Key Points
- Lỗ suy giảm = giá trị ghi sổ - giá trị có thể thu hồi (nếu dương).
- Giá trị có thể thu hồi = max(FVLCOD, VIU).
- Goodwill và tài sản vô hình vô thời hạn phải test ít nhất mỗi năm.
- Lỗ ở CGU trừ vào goodwill trước, rồi chia tỷ lệ cho tài sản khác.
- IFRS cho hoàn nhập (trừ goodwill), US GAAP không cho.
Formula
Impairment loss = Carrying amount - Recoverable amount; Recoverable amount = max(FVLCOD, VIU)
- Carrying amount
- Giá trị ghi sổ: nguyên giá trừ khấu hao lũy kế và lỗ suy giảm trước đó, trên bảng cân đối và thuyết minh tài sản.
- FVLCOD
- Giá trị hợp lý trừ chi phí thanh lý: giá bán được trên thị trường trừ chi phí trực tiếp để bán.
- VIU
- Giá trị hiện tại của dòng tiền dự kiến từ việc tiếp tục sử dụng tài sản, chiết khấu bằng tỷ lệ trước thuế phản ánh rủi ro.
Nếu một trong hai giá trị đã vượt giá trị ghi sổ thì không cần tính giá trị còn lại, tài sản không bị suy giảm.
Examples
Worked Example
Test suy giảm nhà máy gạch men
Nhà máy của Công ty CP Gạch men Phú Gia (số liệu giả định) là một CGU có giá trị ghi sổ 120 tỷ đồng, gồm goodwill 10 tỷ, nhà xưởng 66 tỷ và máy móc 44 tỷ đồng. Giá bán được ước tính 95 tỷ đồng, chi phí thanh lý 3 tỷ đồng. Dòng tiền dự kiến 20 tỷ đồng/năm trong 5 năm, tỷ lệ chiết khấu 10%.
- FVLCOD = 95 - 3 = 92 tỷ đồng.
- VIU = 20 × [1 - 1,1^(-5)] / 0,1 = 20 × 3,7908 ≈ 75,82 tỷ đồng.
- Recoverable amount = max(92; 75,82) = 92 tỷ đồng.
- Lỗ suy giảm = 120 - 92 = 28 tỷ đồng.
- Phân bổ: goodwill giảm hết 10 tỷ; 18 tỷ còn lại chia theo tỷ lệ: nhà xưởng 18 × 66 / 110 = 10,8 tỷ, máy móc 18 × 44 / 110 = 7,2 tỷ đồng.
Phú Gia ghi lỗ suy giảm 28 tỷ đồng vào báo cáo kết quả kinh doanh. Sau test, goodwill về 0, nhà xưởng còn 55,2 tỷ và máy móc còn 36,8 tỷ đồng, tổng 92 tỷ đồng bằng giá trị có thể thu hồi.
Real-World Scenario
CFO chuẩn bị test goodwill cho kiểm toán
Anh Hải, CFO một tập đoàn giáo dục (giả định) lập báo cáo theo IFRS, có goodwill từ việc mua chuỗi trường mầm non. Số học sinh năm nay giảm 15% so với kế hoạch lúc mua.
Anh Hải dựng mô hình VIU cho CGU chuỗi trường, dùng dự báo đã được hội đồng quản trị duyệt, tăng trưởng dài hạn thận trọng và chiết khấu trước thuế. Anh chạy sensitivity analysis (phân tích độ nhạy) cho tỷ lệ chiết khấu và tăng trưởng, vì kiểm toán viên sẽ hỏi biên an toàn giữa giá trị có thể thu hồi và giá trị ghi sổ.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I (Long-lived Assets)
Một thiết bị có giá trị ghi sổ 50, dòng tiền chưa chiết khấu 52, giá trị hợp lý 44, giá trị sử dụng 46. Hỏi lỗ suy giảm theo IFRS và theo US GAAP.
- IFRS: recoverable amount = max(44; 46) = 46, lỗ = 50 - 46 = 4.
- US GAAP: dòng tiền chưa chiết khấu 52 > 50 nên qua bước thu hồi, không ghi lỗ.
IFRS ghi lỗ 4, US GAAP ghi 0. Bẫy là áp bước thử nghiệm của chuẩn mực này cho chuẩn mực kia.
Common Mistakes
Common Mistake
Dùng dòng tiền chưa chiết khấu theo kiểu US GAAP cho báo cáo IFRS
Kế toán của Phú Gia lập báo cáo IFRS nhưng lại so giá trị ghi sổ 120 tỷ đồng với tổng dòng tiền chưa chiết khấu 5 × 20 = 100 tỷ đồng, rồi kết luận lỗ 20 tỷ đồng.
Theo IFRS không có bước dòng tiền chưa chiết khấu; phải so với recoverable amount là max(FVLCOD, VIU) = 92 tỷ đồng, nên lỗ đúng là 28 tỷ đồng. Trộn quy trình hai chuẩn mực làm sai cả kết luận lẫn số lỗ.
- Chỉ so giá trị ghi sổ với value in use mà quên fair value less costs of disposal, hoặc ngược lại.
- Phân bổ lỗ suy giảm của CGU đều cho các tài sản mà không trừ goodwill trước.
- Hoàn nhập lỗ suy giảm goodwill, điều IFRS không cho phép.
- Dùng giả định tăng trưởng lạc quan hơn kế hoạch đã duyệt để né ghi lỗ.
Exam Tip
CFA Level I (Financial Statement Analysis) hay so sánh thử nghiệm một bước của IFRS với hai bước của US GAAP và khả năng hoàn nhập; ACCA FR và SBR yêu cầu phân bổ lỗ trong một CGU có goodwill.