Market Risk
Rủi ro thị trường
Market risk (rủi ro thị trường) là rủi ro thua lỗ do giá thị trường biến động bất lợi, gồm giá cổ phiếu, lãi suất, tỷ giá và giá hàng hoá. Đây là rủi ro của các vị thế đang nắm giữ được định giá theo thị trường. Market risk thường được đo bằng sensitivity (độ nhạy), value at risk (VaR), expected shortfall và stress testing.
Explanation
Market risk gồm bốn nhóm chính: equity risk (rủi ro giá cổ phiếu), interest rate risk (rủi ro lãi suất), foreign exchange risk (rủi ro tỷ giá) và commodity risk (rủi ro giá hàng hoá). Bất kỳ ai nắm giữ tài sản định giá theo thị trường đều chịu market risk: quỹ đầu tư, khối kinh doanh nguồn vốn của ngân hàng, công ty chứng khoán tự doanh, hay doanh nghiệp có nợ vay USD.
Cách đo đơn giản nhất là sensitivity: giá trị vị thế thay đổi bao nhiêu khi yếu tố thị trường thay đổi một đơn vị. Với cổ phiếu dùng beta, với trái phiếu dùng duration, với quyền chọn dùng option greeks. Sau đó các tổ chức gộp lại thành một con số rủi ro chung như value at risk (VaR) hoặc expected shortfall, và bổ sung stress testing cho các kịch bản cực đoan mà dữ liệu lịch sử chưa có.
Market risk khác với credit risk ở nguồn gốc: credit risk đến từ việc đối tác không trả nợ, còn market risk đến từ giá thay đổi dù không ai vỡ nợ. Market risk cũng khác market liquidity (thanh khoản thị trường), dù hai rủi ro này hay đi cùng nhau: khi thị trường hoảng loạn, giá giảm mạnh và đồng thời rất khó bán. Trong lý thuyết danh mục, phần market risk không đa dạng hoá được được gọi là systematic risk (rủi ro hệ thống).
Ở Việt Nam, market risk thể hiện rõ qua biên độ dao động giá trên sàn (HOSE ±7%, HNX ±10%, UPCoM ±15%), các đợt tăng lãi suất và biến động tỷ giá USD/VND. Ngân hàng phải tính vốn cho rủi ro thị trường khi tính capital adequacy ratio (CAR) theo các quy định dựa trên Basel của Ngân hàng Nhà nước.
Key Points
- Bốn nhóm: cổ phiếu, lãi suất, tỷ giá, hàng hoá.
- Đo bằng sensitivity (beta, duration, greeks), rồi VaR, expected shortfall và stress testing.
- Khác credit risk: lỗ do giá biến động, không phải do đối tác vỡ nợ.
- Phần không đa dạng hoá được gọi là systematic risk.
- Ngân hàng phải giữ vốn cho market risk trong CAR.
Formula
Loss ≈ Exposure × Sensitivity × Market shock
- Exposure
- Giá trị thị trường của vị thế, lấy từ báo cáo danh mục hoặc sổ kinh doanh.
- Sensitivity
- Độ nhạy của vị thế: beta với cổ phiếu, modified duration với trái phiếu, 1 với vị thế ngoại tệ trực tiếp.
- Market shock
- Mức thay đổi của yếu tố thị trường trong kịch bản (ví dụ VN-Index giảm 10%, lãi suất tăng 1 điểm phần trăm).
Đây là xấp xỉ bậc một. Với quyền chọn hoặc cú sốc lớn cần thêm convexity hoặc định giá lại đầy đủ.
Examples
Worked Example
Ước tính tổn thất của một danh mục trong kịch bản xấu
Quỹ đầu tư Bình An (số liệu giả định) có danh mục 90 tỷ đồng: cổ phiếu 50 tỷ đồng (beta 1,2), trái phiếu 30 tỷ đồng (modified duration 4), tiền gửi USD tương đương 10 tỷ đồng. Kịch bản: VN-Index giảm 10%, lãi suất tăng 1 điểm phần trăm, USD giảm 2% so với VND.
- Cổ phiếu: 50 × 1,2 × 10% = 6 tỷ đồng.
- Trái phiếu: 30 × 4 × 1% = 1,2 tỷ đồng.
- Ngoại tệ: 10 × 2% = 0,2 tỷ đồng.
- Tổng tổn thất: 6 + 1,2 + 0,2 = 7,4 tỷ đồng, tức 7,4 / 90 ≈ 8,22% danh mục.
Gần 81% tổn thất (6 trên 7,4 tỷ đồng) đến từ cổ phiếu. Nếu khẩu vị rủi ro của quỹ là tổn thất kịch bản không quá 7%, quỹ cần giảm tỷ trọng hoặc beta của phần cổ phiếu.
Real-World Scenario
Doanh nghiệp xuất khẩu cà phê đối mặt ba loại market risk
Một công ty xuất khẩu cà phê ở Đắk Lắk mua hạt bằng VND, bán bằng USD theo giá sàn London, và vay vốn lưu động lãi suất thả nổi.
Công ty chịu commodity risk (giá cà phê thế giới), foreign exchange risk (USD/VND) và interest rate risk (lãi vay). Giám đốc tài chính chốt giá bán một phần sản lượng trước, bán kỳ hạn USD với ngân hàng cho các hợp đồng đã ký và cân nhắc chuyển một phần khoản vay sang lãi suất cố định.
Common Mistakes
Common Mistake
Cộng thẳng các loại rủi ro mà quên tương quan
Một chuyên viên tính VaR cổ phiếu 5 tỷ đồng và VaR trái phiếu 2 tỷ đồng, rồi báo cáo VaR toàn danh mục là 7 tỷ đồng.
Cộng thẳng chỉ đúng khi hai rủi ro tương quan hoàn hảo. Thực tế cổ phiếu và trái phiếu thường không cùng giảm mạnh một lúc, nên VaR danh mục thường nhỏ hơn 7 tỷ đồng. Cách đúng là tính VaR trên toàn danh mục có tính correlation, và dùng stress testing để kiểm tra trường hợp tương quan tăng vọt trong khủng hoảng.
- Nhầm market risk với credit risk khi trái phiếu giảm giá do lãi suất tăng chứ không phải do tổ chức phát hành sắp vỡ nợ.
- Chỉ dùng VaR mà không làm stress testing cho kịch bản cực đoan.
- Bỏ qua rủi ro tỷ giá và lãi suất ẩn trong bảng cân đối của doanh nghiệp phi tài chính.
- Dùng xấp xỉ duration hoặc delta cho cú sốc rất lớn mà không điều chỉnh convexity.
Exam Tip
FRM Part I (Valuation and Risk Models) và Part II (Market Risk Measurement and Management) là phần nặng nhất về market risk. CFA Level I và II hỏi sensitivity qua beta, duration và greeks.