Foreign Exchange Risk
Rủi ro tỷ giá
Foreign exchange risk (rủi ro tỷ giá) là rủi ro thu nhập, dòng tiền hoặc giá trị tài sản bị ảnh hưởng bất lợi khi tỷ giá giữa các đồng tiền thay đổi. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu, vay nợ bằng ngoại tệ hay có công ty con ở nước ngoài đều chịu rủi ro này. Có ba loại: transaction exposure, translation exposure và economic exposure.
Explanation
Transaction exposure (rủi ro giao dịch) phát sinh từ các khoản phải thu, phải trả bằng ngoại tệ đã chốt nhưng chưa thanh toán: nhà nhập khẩu nợ 500.000 USD trong 90 ngày sẽ phải trả nhiều VND hơn nếu USD tăng giá. Translation exposure (rủi ro chuyển đổi) là chênh lệch khi hợp nhất báo cáo của công ty con ở nước ngoài, chủ yếu ảnh hưởng số liệu kế toán. Economic exposure (rủi ro kinh tế) là tác động dài hạn của tỷ giá lên sức cạnh tranh và dòng tiền tương lai, kể cả với doanh nghiệp không trực tiếp giao dịch ngoại tệ nhưng cạnh tranh với hàng nhập khẩu.
Cách xử lý phổ biến nhất là hedging (phòng ngừa) bằng forward contract (hợp đồng kỳ hạn): chốt trước tỷ giá cho một khoản thanh toán tương lai. Tỷ giá kỳ hạn chênh với tỷ giá giao ngay theo chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền (interest rate parity), không phải là dự báo tỷ giá. Ngoài ra còn có natural hedge (phòng ngừa tự nhiên): khớp doanh thu và chi phí cùng đồng tiền, hoặc vay bằng đồng tiền của doanh thu. Quyền chọn ngoại tệ cho phép bảo vệ mặt xấu mà vẫn giữ mặt tốt, đổi lại phải trả phí.
Rủi ro tỷ giá khác với việc đầu cơ tỷ giá. Mục tiêu của hedging là làm dòng tiền ổn định và dự báo được, chứ không phải kiếm lời từ tỷ giá. Vì vậy một hợp đồng forward "lỗ" so với tỷ giá giao ngay lúc đáo hạn không có nghĩa là quyết định sai, nếu nó đã loại bỏ rủi ro đúng như mục tiêu.
Tại Việt Nam, tỷ giá USD/VND được Ngân hàng Nhà nước điều hành qua tỷ giá trung tâm và biên độ cho phép, ngân hàng thương mại cung cấp hợp đồng kỳ hạn, hoán đổi và một số sản phẩm quyền chọn. Doanh nghiệp vay USD vì lãi suất thấp hơn cần nhớ chi phí thực của khoản vay bao gồm cả phần VND mất giá.
Key Points
- Ba loại: transaction, translation và economic exposure.
- Forward contract chốt trước tỷ giá, loại bỏ cả rủi ro lẫn cơ hội.
- Natural hedge: khớp doanh thu, chi phí và nợ cùng đồng tiền.
- Tỷ giá kỳ hạn phản ánh chênh lệch lãi suất, không phải dự báo.
- Vay ngoại tệ lãi thấp có thể đắt hơn vay VND khi tính cả biến động tỷ giá.
Formula
FX gain/loss = Foreign currency exposure × (S1 - S0)
- Foreign currency exposure
- Số ngoại tệ ròng đang nắm (dương nếu là khoản phải thu, âm nếu là khoản phải trả), lấy từ sổ công nợ ngoại tệ.
- S0
- Tỷ giá tại thời điểm ghi nhận giao dịch (VND trên 1 đơn vị ngoại tệ).
- S1
- Tỷ giá tại thời điểm thanh toán hoặc đánh giá lại.
Với khoản phải trả, exposure mang dấu âm: tỷ giá tăng tạo lỗ.
Examples
Worked Example
Nhà nhập khẩu chọn giữa phòng ngừa và để mở
Công ty CP Dệt may Hưng Long (số liệu và tỷ giá giả định) nhập vải trị giá 500.000 USD, thanh toán sau 90 ngày. Tỷ giá giao ngay hôm nay 25.400 VND/USD, tỷ giá kỳ hạn 90 ngày ngân hàng chào 25.650 VND/USD.
- Chi phí nếu thanh toán theo tỷ giá hôm nay: 500.000 × 25.400 = 12.700 triệu đồng.
- Ký forward: chi phí chốt = 500.000 × 25.650 = 12.825 triệu đồng, chắc chắn.
- Để mở, tỷ giá sau 90 ngày lên 25.900: chi phí 500.000 × 25.900 = 12.950 triệu đồng, cao hơn forward 125 triệu đồng.
- Để mở, tỷ giá sau 90 ngày còn 25.300: chi phí 500.000 × 25.300 = 12.650 triệu đồng, thấp hơn forward 175 triệu đồng.
Forward loại bỏ biên độ bất định 300 triệu đồng giữa hai kịch bản. Nếu biên lợi nhuận của lô hàng chỉ khoảng 400 triệu đồng, Hưng Long nên ưu tiên sự chắc chắn và phòng ngừa phần lớn khoản phải trả.
Real-World Scenario
Nhà sản xuất nội địa chịu economic exposure
Một nhà sản xuất gạch ốp lát chỉ bán trong nước, không vay ngoại tệ, nên giám đốc cho rằng công ty không có rủi ro tỷ giá. Khi một đồng tiền khu vực mất giá mạnh, gạch nhập khẩu từ nước đó rẻ đi 15%.
Công ty mất thị phần dù không có giao dịch ngoại tệ nào: đó là economic exposure. Phòng ngừa bằng forward không giúp được, giải pháp là chiến lược: giảm chi phí, khác biệt hoá sản phẩm hoặc tìm thị trường xuất khẩu để cân bằng.
Common Mistakes
Common Mistake
Vay USD vì lãi suất thấp mà không tính tỷ giá
Một doanh nghiệp có doanh thu hoàn toàn bằng VND vay 1 triệu USD lãi 5%/năm thay vì vay VND lãi 8%/năm, cho rằng tiết kiệm 3%. Trong năm, VND mất giá 4% so với USD.
Chi phí thực của khoản vay USD tính bằng VND xấp xỉ 5% + 4% + 5% × 4% = 9,2%, cao hơn vay VND. Cách đúng: so sánh chi phí sau khi tính kỳ vọng tỷ giá, hoặc chi phí sau khi phòng ngừa bằng forward, chứ không chỉ so lãi suất danh nghĩa.
- Nghĩ rằng doanh nghiệp không giao dịch ngoại tệ thì không có rủi ro tỷ giá.
- Coi tỷ giá kỳ hạn là dự báo của ngân hàng về tỷ giá tương lai.
- Đánh giá hợp đồng phòng ngừa là "lỗ" chỉ vì tỷ giá giao ngay cuối kỳ thuận lợi hơn.
- So sánh lãi suất vay ngoại tệ và VND mà bỏ qua biến động tỷ giá.
Exam Tip
ACCA FM có phần lớn về foreign currency risk: phân biệt ba loại exposure, tính forward hedge, money market hedge và interest rate parity. CFA Level I (Economics) và Level III hỏi về tỷ giá kỳ hạn và phòng ngừa.