Quantitative Easing (QE)
Nới lỏng định lượng
Quantitative easing, QE (nới lỏng định lượng) là chính sách tiền tệ phi truyền thống, trong đó ngân hàng trung ương mua tài sản tài chính dài hạn quy mô lớn, như trái phiếu chính phủ và chứng khoán đảm bảo bằng thế chấp, bằng dự trữ mới tạo ra. Mục tiêu là hạ lợi suất dài hạn và nới điều kiện tài chính khi lãi suất ngắn hạn đã gần 0 và không thể giảm thêm. Quá trình ngược lại, thu hẹp bảng cân đối, gọi là quantitative tightening (QT, thắt chặt định lượng).
Explanation
QE ra đời khi công cụ lãi suất hết dư địa. Sau khủng hoảng tài chính 2008 và trong đại dịch 2020, các ngân hàng trung ương lớn như Fed, ECB, Ngân hàng Trung ương Anh và Nhật đã đưa lãi suất về gần 0 nhưng kinh tế vẫn yếu, nên chuyển sang mua tài sản quy mô lớn. Với nhà đầu tư toàn cầu, các đợt QE và QT của những ngân hàng trung ương này ảnh hưởng mạnh đến lợi suất trái phiếu, định giá cổ phiếu, giá USD và dòng vốn vào các thị trường mới nổi.
QE tác động qua nhiều kênh. Portfolio balance channel (kênh tái cân bằng danh mục): ngân hàng trung ương mua trái phiếu dài hạn, đẩy giá lên và lợi suất xuống, nhà đầu tư chuyển sang tài sản rủi ro hơn như trái phiếu doanh nghiệp, cổ phiếu. Signaling channel (kênh tín hiệu): QE cho thị trường thấy lãi suất sẽ ở mức thấp lâu dài. Ngoài ra QE làm đồng nội tệ yếu đi và bổ sung dự trữ dồi dào cho hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên dự trữ tăng không có nghĩa cung tiền rộng (M2) tăng tương ứng, vì điều đó còn phụ thuộc ngân hàng có cho vay và doanh nghiệp, hộ gia đình có muốn vay hay không.
QE khác open market operations thông thường ở quy mô, kỳ hạn tài sản và mục tiêu: OMO là giao dịch ngắn hạn để điều tiết lãi suất qua đêm, QE là mua tài sản dài hạn và giữ lâu nhằm tác động lên lợi suất dài hạn. QE cũng khác helicopter money (tiền trực thăng), tức chuyển tiền trực tiếp cho người dân hoặc tài trợ trực tiếp ngân sách. Trong thực tiễn điều hành, NHNN chủ yếu dùng lãi suất, nghiệp vụ thị trường mở, tái cấp vốn và định hướng tín dụng thay vì các chương trình mua tài sản quy mô lớn kiểu QE, nhưng nhà đầu tư Việt Nam vẫn chịu ảnh hưởng gián tiếp của QE và QT ở các nền kinh tế lớn qua tỷ giá và dòng vốn ngoại.
Key Points
- Dùng khi lãi suất ngắn hạn đã gần 0 (zero lower bound).
- Mua tài sản dài hạn quy mô lớn, nhắm vào lợi suất dài hạn.
- Tăng dự trữ ngân hàng, nhưng M2 chỉ tăng nếu tín dụng tăng.
- Khác OMO thông thường và khác tiền trực thăng.
- QT là quá trình ngược lại, thu hẹp bảng cân đối ngân hàng trung ương.
Formula
%ΔP ≈ -Modified duration × Δy
- %ΔP
- Phần trăm thay đổi giá trái phiếu khi lợi suất thay đổi.
- Modified duration
- Thời lượng điều chỉnh của trái phiếu hoặc danh mục, lấy từ bảng tính trái phiếu hoặc báo cáo danh mục.
- Δy
- Thay đổi lợi suất, ví dụ -0,5% khi QE kéo lợi suất dài hạn xuống 0,5 điểm phần trăm.
Công thức này không đo QE mà đo tác động của việc lợi suất giảm do QE lên giá trái phiếu; mức giảm lợi suất do QE là ước lượng thực nghiệm.
Examples
Worked Example
Tác động của QE lên bảng cân đối và giá trái phiếu
Ngân hàng trung ương của một nền kinh tế giả định mua 100 nghìn tỷ đồng trái phiếu chính phủ 10 năm, làm lợi suất dài hạn giảm 0,5 điểm phần trăm. Một ngân hàng thương mại nắm danh mục trái phiếu 2.000 tỷ đồng có modified duration 8. Một doanh nghiệp dự định phát hành 1.000 tỷ đồng trái phiếu dài hạn (số liệu giả định).
- Bảng cân đối ngân hàng trung ương: tài sản (trái phiếu) tăng 100 nghìn tỷ đồng, nợ phải trả (dự trữ của ngân hàng thương mại) tăng 100 nghìn tỷ đồng.
- Giá danh mục trái phiếu thay đổi: -8 × (-0,5%) = +4%.
- Lãi đánh giá lại của ngân hàng: 2.000 × 4% = 80 tỷ đồng.
- Chi phí lãi doanh nghiệp tiết kiệm mỗi năm nếu coupon giảm tương ứng: 1.000 × 0,5% = 5 tỷ đồng.
QE mở rộng bảng cân đối ngân hàng trung ương thêm 100 nghìn tỷ đồng, làm giá trái phiếu tăng khoảng 4% cho danh mục duration 8 và giúp doanh nghiệp huy động vốn dài hạn rẻ hơn khoảng 5 tỷ đồng mỗi năm trên 1.000 tỷ đồng trái phiếu.
Real-World Scenario
Quỹ đầu tư tại Việt Nam theo dõi QT của Fed
Chị Diệp, giám đốc đầu tư một quỹ cổ phiếu giả định tại TP.HCM, thấy Fed tiếp tục thu hẹp bảng cân đối trong khi lợi suất trái phiếu Mỹ ở mức cao. Khối ngoại bán ròng trên thị trường Việt Nam nhiều tuần liên tiếp.
Chị nhận định thanh khoản USD toàn cầu đang thắt lại, gây áp lực lên tỷ giá và dòng vốn vào thị trường mới nổi. Quỹ giảm tỷ trọng cổ phiếu nhạy với dòng vốn ngoại và lãi suất, tăng tỷ trọng doanh nghiệp có nguồn thu USD, đồng thời theo dõi thời điểm Fed phát tín hiệu dừng QT để điều chỉnh lại.
Common Mistakes
Common Mistake
Coi QE là in tiền phát cho dân và chắc chắn gây siêu lạm phát
Một nhà đầu tư thấy ngân hàng trung ương mua 100 nghìn tỷ đồng trái phiếu và cho rằng cung tiền trong nền kinh tế sẽ tăng đúng 100 nghìn tỷ đồng, nên lạm phát sẽ bùng nổ. Thực tế trong năm đó, do ngân hàng giữ phần lớn dự trữ và cầu vay yếu, M2 chỉ tăng khoảng 15 nghìn tỷ đồng (số liệu giả định).
QE tạo ra dự trữ trong hệ thống ngân hàng, không phải tiền trao trực tiếp cho hộ gia đình. Dự trữ chỉ chuyển thành M2 khi tín dụng tăng, nên tác động lên lạm phát phụ thuộc cầu vay và năng lực cho vay. Cần theo dõi tín dụng, M2 và kỳ vọng lạm phát thay vì chỉ nhìn quy mô mua tài sản.
- Đồng nhất QE với in tiền phát trực tiếp cho người dân.
- Cho rằng dự trữ ngân hàng tăng bao nhiêu thì M2 tăng bấy nhiêu.
- Nhầm QE với nghiệp vụ thị trường mở ngắn hạn thông thường.
- Bỏ qua tác động lan tỏa của QE và QT ở nền kinh tế lớn lên tỷ giá và dòng vốn vào Việt Nam.
Exam Tip
CFA Level I (Economics) hỏi QE như một công cụ phi truyền thống khi chính sách gặp zero lower bound hoặc liquidity trap, và giới hạn của chính sách tiền tệ.