Book Value per Share (BVPS)
Giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu
Book value per share (BVPS, giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu) là vốn chủ sở hữu thuộc cổ đông phổ thông chia cho số cổ phiếu phổ thông đang lưu hành. Chỉ số cho biết mỗi cổ phiếu tương ứng với bao nhiêu đồng vốn chủ trên sổ kế toán. BVPS là mẫu số của P/B và là điểm xuất phát của residual income model.
Explanation
Vốn chủ sở hữu trên bảng cân đối kế toán gồm vốn góp, thặng dư vốn cổ phần, lợi nhuận sau thuế chưa phân phối và các quỹ. Chia cho số cổ phiếu đang lưu hành, BVPS cho biết về mặt kế toán, mỗi cổ phiếu "đại diện" cho bao nhiêu tài sản ròng. Khi doanh nghiệp có lãi và giữ lại lợi nhuận, BVPS tăng; khi lỗ hoặc chia cổ tức tiền mặt, BVPS giảm.
Cách tính đúng cần ba lưu ý. Thứ nhất, dùng vốn chủ thuộc cổ đông công ty mẹ, không gồm lợi ích cổ đông không kiểm soát. Thứ hai, trừ cổ phần ưu đãi nếu có. Thứ ba, dùng số cổ phiếu đang lưu hành, tức số cổ phiếu đã phát hành trừ cổ phiếu quỹ. Ở Việt Nam, BVPS thường được so sánh với mệnh giá 10.000 đồng, nhưng mệnh giá chỉ là con số pháp lý, không nói gì về giá trị.
BVPS khác intrinsic value: nó phản ánh giá gốc lịch sử theo chuẩn mực kế toán, không phản ánh khả năng sinh lời tương lai hay tài sản vô hình tự tạo. BVPS cũng có thể bị phóng đại khi doanh nghiệp chưa ghi nhận đủ dự phòng hoặc tài sản được ghi cao hơn giá trị thu hồi. Tăng trưởng BVPS cộng cổ tức đã chia qua nhiều năm là một thước đo tốt về khả năng tạo giá trị cho cổ đông, nhất là với ngân hàng và công ty bảo hiểm.
Phát hành cổ phiếu dưới BVPS (ví dụ phát hành cho cổ đông hiện hữu với giá ưu đãi) sẽ làm BVPS giảm, còn phát hành trên BVPS làm BVPS tăng. Cổ tức bằng cổ phiếu và cổ phiếu thưởng làm BVPS giảm theo tỷ lệ nhưng không làm giảm tổng vốn chủ.
Key Points
- BVPS = (vốn chủ của cổ đông công ty mẹ - cổ phần ưu đãi) / số cổ phiếu đang lưu hành.
- Không gồm lợi ích cổ đông không kiểm soát; không tính cổ phiếu quỹ.
- Là mẫu số của P/B và điểm xuất phát của residual income model.
- Mệnh giá 10.000 đồng không liên quan đến BVPS hay giá trị.
- Phát hành dưới BVPS làm pha loãng giá trị sổ sách.
Formula
BVPS = (Equity attributable to parent - Preferred equity) / Shares outstanding
- Equity attributable to parent
- Vốn chủ sở hữu trừ lợi ích cổ đông không kiểm soát, trên bảng cân đối kế toán hợp nhất.
- Preferred equity
- Giá trị cổ phần ưu đãi (nếu có).
- Shares outstanding
- Số cổ phiếu đã phát hành trừ cổ phiếu quỹ, lấy từ thuyết minh vốn chủ sở hữu.
Examples
Worked Example
Tính BVPS từ báo cáo hợp nhất
Công ty CP Cảng biển Hải Hà (số liệu giả định) có tổng vốn chủ sở hữu hợp nhất 2.000 tỷ đồng, trong đó lợi ích cổ đông không kiểm soát 150 tỷ đồng. Công ty đã phát hành 80 triệu cổ phiếu, đang nắm 5 triệu cổ phiếu quỹ. Giá thị trường 30.000 đồng.
- Vốn chủ thuộc cổ đông công ty mẹ = 2.000 - 150 = 1.850 tỷ đồng.
- Cổ phiếu đang lưu hành = 80 - 5 = 75 triệu cổ phiếu.
- BVPS = 1.850 tỷ / 75 triệu ≈ 24.666,67 đồng.
- P/B = 30.000 / 24.666,67 ≈ 1,22 lần.
BVPS khoảng 24.667 đồng và cổ phiếu giao dịch ở khoảng 1,22 lần giá trị sổ sách.
Real-World Scenario
Cổ đông đánh giá đợt phát hành giá thấp
Công ty CP Xây dựng Nam Việt (số liệu giả định) có vốn chủ 2.400 tỷ đồng, 100 triệu cổ phiếu, BVPS 24.000 đồng. Hội đồng quản trị đề xuất phát hành thêm 20 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu với giá 12.000 đồng.
Sau phát hành, vốn chủ = 2.400 tỷ + 20 triệu × 12.000 đồng = 2.400 + 240 = 2.640 tỷ đồng, chia cho 120 triệu cổ phiếu ra BVPS 22.000 đồng. Cổ đông nào không thực hiện quyền mua sẽ bị pha loãng giá trị sổ sách. Một nhà đầu tư tổ chức dùng phép tính này để yêu cầu giải trình mục đích sử dụng vốn trước khi biểu quyết.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I: BVPS có cổ phần ưu đãi
Tổng vốn chủ sở hữu 500 triệu USD, gồm 50 triệu USD cổ phần ưu đãi. Có 30 triệu cổ phiếu phổ thông đang lưu hành. Tính BVPS.
- Vốn chủ phổ thông = 500 - 50 = 450 triệu USD.
- Số cổ phiếu phổ thông = 30 triệu.
- BVPS = 450 / 30 = 15 USD.
BVPS = 15 USD. Bẫy: không trừ cổ phần ưu đãi, ra 16,67 USD.
Common Mistakes
Common Mistake
Dùng sai vốn chủ và sai số cổ phiếu
Với Cảng biển Hải Hà, một nhân viên lấy tổng vốn chủ 2.000 tỷ đồng chia cho 80 triệu cổ phiếu đã phát hành, ra BVPS 25.000 đồng. Một nhân viên khác dùng đúng vốn chủ công ty mẹ 1.850 tỷ đồng nhưng chia cho 80 triệu cổ phiếu, ra 23.125 đồng.
Cách thứ nhất cộng nhầm phần của cổ đông không kiểm soát; cách thứ hai tính cả cổ phiếu quỹ, vốn không có quyền nhận cổ tức hay biểu quyết. BVPS đúng là 24.667 đồng. Sai số tuy nhỏ nhưng làm P/B lệch và dễ dẫn đến kết luận sai khi so sánh trong nhóm.
- Dùng tổng vốn chủ hợp nhất gồm cả lợi ích cổ đông không kiểm soát.
- Chia cho số cổ phiếu đã phát hành, tính cả cổ phiếu quỹ.
- So sánh BVPS với mệnh giá để đánh giá cổ phiếu rẻ hay đắt.
- Tin vào BVPS khi tài sản chưa được trích lập dự phòng hoặc ghi giảm đầy đủ.
Exam Tip
CFA Level I (Equity, Financial Statement Analysis) hỏi tính BVPS và P/B, kể cả điều chỉnh cổ phần ưu đãi; CFA Level II hỏi các điều chỉnh giá trị sổ sách khi dùng P/B.