Purchasing Power Parity (PPP)
Ngang giá sức mua
Purchasing power parity, PPP (ngang giá sức mua) là lý thuyết cho rằng tỷ giá giữa hai đồng tiền sẽ điều chỉnh để cùng một rổ hàng hóa có giá như nhau ở hai nước khi quy về cùng một đồng tiền. Dạng tương đối của PPP nói rằng đồng tiền của nước có lạm phát cao hơn sẽ mất giá xấp xỉ bằng chênh lệch lạm phát. PPP được dùng để dự báo tỷ giá dài hạn và để so sánh GDP giữa các nước.
Explanation
Ý tưởng gốc là law of one price (quy luật một giá): nếu cùng một món hàng rẻ hơn ở nước này, người ta sẽ mua ở đó bán ở nước kia cho tới khi chênh lệch biến mất. Absolute PPP (PPP tuyệt đối) áp dụng logic này cho cả rổ hàng: tỷ giá bằng tỷ số mức giá hai nước. Relative PPP (PPP tương đối) thực tế hơn: nó không đòi giá bằng nhau mà nói phần trăm thay đổi tỷ giá xấp xỉ bằng chênh lệch lạm phát giữa hai nước.
Trong ngắn hạn PPP thường không đúng: phí vận chuyển, thuế quan, hàng hóa và dịch vụ không giao thương được (cắt tóc, thuê nhà), dòng vốn đầu cơ và can thiệp của ngân hàng trung ương khiến tỷ giá lệch khỏi PPP trong nhiều năm. Nhưng trong dài hạn, nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ giá có xu hướng quay về gần PPP, nên nó là một mỏ neo hữu ích cho dự báo dài hạn và cho việc đánh giá đồng tiền đang được định giá cao hay thấp.
PPP còn được dùng để so sánh mức sống giữa các nước. GDP bình quân đầu người tính theo tỷ giá thị trường thường làm các nước có mặt bằng giá thấp như Việt Nam trông nghèo hơn thực tế, vì cùng một số USD mua được nhiều hàng hóa dịch vụ trong nước hơn. GDP theo PPP điều chỉnh khác biệt này. Cần phân biệt PPP với interest rate parity: PPP nối tỷ giá với lạm phát, còn interest rate parity nối tỷ giá kỳ hạn với chênh lệch lãi suất.
Key Points
- Absolute PPP: tỷ giá = mức giá trong nước / mức giá nước ngoài.
- Relative PPP: % thay đổi tỷ giá ≈ chênh lệch lạm phát hai nước.
- Đồng tiền nước lạm phát cao hơn có xu hướng mất giá.
- PPP kém chính xác trong ngắn hạn, hữu ích như mỏ neo dài hạn.
- GDP theo PPP dùng để so sánh mức sống giữa các nước.
Formula
S1 = S0 × (1 + πd) / (1 + πf)
- S0
- Tỷ giá giao ngay hiện tại, yết theo số đơn vị nội tệ cho 1 đơn vị ngoại tệ (ví dụ VND/USD).
- S1
- Tỷ giá dự báo sau một năm theo relative PPP.
- πd
- Lạm phát kỳ vọng trong nước (nội tệ).
- πf
- Lạm phát kỳ vọng ở nước ngoài.
Với n năm: S(n) = S0 × [(1 + πd) / (1 + πf)]^n. Absolute PPP: S = P(trong nước) / P(nước ngoài).
Examples
Worked Example
Dự báo tỷ giá dài hạn bằng relative PPP
Tỷ giá hiện tại 25.000 VND/USD. Giả định lạm phát kỳ vọng ở Việt Nam 4%/năm, ở Mỹ 2%/năm. Một ly cà phê sữa tiêu chuẩn có giá 50.000 đồng ở Việt Nam và 4 USD ở Mỹ (số liệu giả định).
- Tỷ giá dự báo sau 1 năm: 25.000 × 1,04 / 1,02 ≈ 25.490,20 VND/USD.
- Mức VND mất giá theo năm: 1,04 / 1,02 - 1 ≈ 1,96%, xấp xỉ chênh lệch lạm phát 2%.
- Sau 3 năm: 25.000 × (1,04 / 1,02)^3 ≈ 26.499,61 VND/USD.
- Tỷ giá ngầm định theo giá ly cà phê (absolute PPP): 50.000 / 4 = 12.500 VND/USD, thấp hơn tỷ giá thị trường 50%.
Relative PPP gợi ý VND mất giá khoảng 1,96%/năm so với USD trong kịch bản này. Phép so sánh ly cà phê cho thấy hàng hóa dịch vụ trong nước rẻ khi quy đổi theo tỷ giá thị trường, đó là lý do GDP theo PPP của Việt Nam cao hơn GDP theo tỷ giá.
Real-World Scenario
Lập giả định tỷ giá cho mô hình định giá 10 năm
Chị Vy, chuyên viên tư vấn M&A, định giá một nhà máy ở Việt Nam cho nhà đầu tư Nhật. Mô hình DCF cần tỷ giá JPY/VND cho 10 năm, nhưng chị không có cơ sở dự báo từng năm.
Chị dùng relative PPP dựa trên chênh lệch lạm phát kỳ vọng dài hạn giữa hai nước làm kịch bản cơ sở, giữ nhất quán với giả định lạm phát trong dòng tiền. Nhờ vậy giá trị quy đổi không bị phóng đại do dùng lạm phát VND cao trong dòng tiền nhưng giữ tỷ giá cố định.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu ACCA FM về PPP
Tỷ giá hiện tại 1,30 USD/GBP. Lạm phát kỳ vọng ở Mỹ 5%, ở Anh 2%. Hỏi tỷ giá dự báo sau 1 năm theo PPP.
- S1 = 1,30 × 1,05 / 1,02 ≈ 1,3382 USD/GBP.
Đáp án khoảng 1,3382 USD/GBP, GBP tăng giá vì lạm phát Anh thấp hơn. Bẫy: đặt nhầm lạm phát lên tử số và mẫu số, cần đặt lạm phát của đồng tiền định giá (USD) lên tử.
Common Mistakes
Common Mistake
Dùng PPP để giao dịch ngoại tệ ngắn hạn
Một nhà đầu tư thấy theo phép so sánh giá hàng hóa, VND bị định giá thấp 50% so với PPP, nên vay USD để giữ VND, kỳ vọng VND tăng giá mạnh trong vài tháng.
Chênh lệch theo absolute PPP giữa nước thu nhập thấp và nước thu nhập cao có thể kéo dài hàng chục năm, vì dịch vụ không giao thương được rẻ hơn ở nước thu nhập thấp. PPP không phải tín hiệu giao dịch ngắn hạn; trong vài tháng tỷ giá chịu tác động chủ yếu của dòng vốn, lãi suất và chính sách.
- Dùng PPP để dự báo tỷ giá trong vài tuần hoặc vài tháng.
- Đặt nhầm lạm phát trong nước và nước ngoài vào tử số, mẫu số khi tính S1.
- Giữ tỷ giá cố định trong mô hình nhiều năm trong khi dòng tiền đã tính lạm phát cao.
- Nhầm PPP (lạm phát) với interest rate parity (lãi suất).
Exam Tip
ACCA FM có công thức PPP trong bảng công thức và hay hỏi dự báo tỷ giá; CFA Level I (Economics) hỏi relative PPP và quan hệ giữa các điều kiện ngang giá quốc tế.