Interest Rate Parity
Ngang giá lãi suất
Interest rate parity (ngang giá lãi suất) là điều kiện cho rằng chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền phải được bù trừ bởi chênh lệch giữa tỷ giá kỳ hạn và tỷ giá giao ngay. Covered interest rate parity nói rằng gửi tiền ở nội tệ hay gửi ở ngoại tệ rồi phòng ngừa bằng hợp đồng kỳ hạn phải cho cùng một kết quả, nếu không sẽ có cơ hội arbitrage. Đây là cơ sở để ngân hàng định giá tỷ giá kỳ hạn.
Explanation
Tỷ giá kỳ hạn không phải là dự báo của ngân hàng về tỷ giá tương lai. Nó được tính ra từ tỷ giá giao ngay và lãi suất hai đồng tiền, vì ngân hàng bán kỳ hạn cho khách có thể tự phòng ngừa bằng cách vay đồng này, đổi sang đồng kia và gửi đến kỳ hạn. Do đó đồng tiền có lãi suất cao hơn sẽ giao dịch ở forward discount (điểm kỳ hạn bất lợi), tức tỷ giá kỳ hạn của nó yếu hơn giao ngay.
Covered interest rate parity (ngang giá lãi suất có phòng ngừa) gần như luôn đúng trên thị trường liên ngân hàng vì sai lệch bị arbitrage xóa nhanh, trừ khi có chi phí giao dịch, hạn chế chuyển vốn hay căng thẳng thanh khoản. Uncovered interest rate parity (ngang giá lãi suất không phòng ngừa) nói rằng tỷ giá giao ngay tương lai kỳ vọng sẽ thay đổi bằng chênh lệch lãi suất; điều kiện này thường không đúng trong ngắn hạn, và chính sự sai lệch đó tạo ra chiến lược carry trade (vay đồng lãi thấp, gửi đồng lãi cao) với rủi ro tỷ giá đi kèm.
Với doanh nghiệp Việt Nam, IRP giải thích vì sao mua USD kỳ hạn thường đắt hơn giá giao ngay khi lãi suất VND cao hơn lãi suất USD: chênh lệch đó là chi phí của việc chốt tỷ giá, không phải ngân hàng thu thêm tùy tiện. Khi so sánh vay USD lãi thấp với vay VND lãi cao, phải tính cả chi phí phòng ngừa; sau khi phòng ngừa, hai lựa chọn thường xấp xỉ nhau.
Key Points
- Tỷ giá kỳ hạn tính từ giao ngay và chênh lệch lãi suất, không phải dự báo.
- Đồng tiền lãi suất cao hơn giao dịch ở forward discount.
- Covered IRP thường đúng nhờ arbitrage; uncovered IRP thường lệch trong ngắn hạn.
- Vay ngoại tệ lãi thấp mà phòng ngừa đầy đủ thì chi phí xấp xỉ vay nội tệ.
- Sai lệch khỏi covered IRP tạo cơ hội covered interest arbitrage.
Formula
F = S × (1 + i_d × t) / (1 + i_f × t)
- F
- Tỷ giá kỳ hạn, yết theo số đơn vị nội tệ cho 1 đơn vị ngoại tệ (ví dụ VND/USD).
- S
- Tỷ giá giao ngay cùng cách yết.
- i_d
- Lãi suất năm của đồng tiền định giá (nội tệ, ví dụ VND) cho kỳ hạn tương ứng.
- i_f
- Lãi suất năm của đồng tiền yết giá (ngoại tệ, ví dụ USD).
- t
- Kỳ hạn tính theo năm, ví dụ 0,5 cho 6 tháng.
Forward points = F - S. Bảng công thức ACCA FM viết F0 = S0 × (1 + i_c) / (1 + i_b), với c là đồng tiền định giá và b là đồng tiền yết giá.
Examples
Worked Example
Định giá USD kỳ hạn và kiểm tra arbitrage
Tỷ giá giao ngay 25.000 VND/USD, lãi suất VND 6%/năm, lãi suất USD 4%/năm (số liệu giả định). Một ngân hàng niêm yết tỷ giá kỳ hạn 1 năm 25.600 VND/USD.
- Tỷ giá kỳ hạn 1 năm theo IRP: 25.000 × 1,06 / 1,04 ≈ 25.480,77 VND/USD, forward points ≈ 480,77.
- Kỳ hạn 6 tháng: 25.000 × (1 + 0,06 × 0,5) / (1 + 0,04 × 0,5) = 25.000 × 1,03 / 1,02 ≈ 25.245,10 VND/USD.
- Giá niêm yết 25.600 cao hơn ngang giá, nên arbitrage: vay 25 tỷ đồng ở 6%, đổi được 25.000.000.000 / 25.000 = 1.000.000 USD, gửi USD 4% thu 1.040.000 USD.
- Bán kỳ hạn 1.040.000 USD ở 25.600: thu 1.040.000 × 25.600 = 26.624 triệu đồng; trả nợ VND 25.000 × 1,06 = 26.500 triệu đồng.
- Lợi nhuận không rủi ro: 26.624 - 26.500 = 124 triệu đồng (chưa tính chi phí giao dịch).
Tỷ giá kỳ hạn hợp lý 1 năm khoảng 25.480,77. Mức 25.600 tạo cơ hội arbitrage 124 triệu đồng trên mỗi 25 tỷ đồng, nên trên thị trường thực sai lệch như vậy sẽ bị xóa nhanh.
Real-World Scenario
Giám đốc tài chính so sánh vay USD và vay VND
Anh Long, CFO một công ty dệt may giả định chỉ có doanh thu nội địa bằng VND, được ngân hàng chào vay USD lãi 4% hoặc vay VND lãi 6% trong 1 năm.
Anh tính rằng nếu vay USD rồi mua kỳ hạn để phòng ngừa, tỷ giá kỳ hạn đã tăng khoảng 1,92% so với giao ngay, nên chi phí thực tế bằng VND xấp xỉ 6%. Khoản chênh lãi suất hấp dẫn chỉ là ảo giác nếu không phòng ngừa, còn nếu không phòng ngừa thì công ty đang đặt cược vào tỷ giá. Công ty chọn vay VND.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I về forward discount
Lãi suất đồng A cao hơn lãi suất đồng B. Hỏi đồng A giao dịch ở forward premium hay discount so với đồng B.
- Theo covered IRP, đồng tiền lãi suất cao phải yếu đi trên tỷ giá kỳ hạn để bù chênh lệch lãi suất.
Đồng A giao dịch ở forward discount. Bẫy: nhầm với lập luận lãi suất cao thu hút vốn nên đồng tiền mạnh lên, vốn thuộc về dự báo, không phải định giá kỳ hạn.
Common Mistakes
Common Mistake
Nghĩ gửi VND có phòng ngừa sẽ được thêm 2% không rủi ro
Một nhà đầu tư có 1.000.000 USD, đổi ra 25 tỷ đồng ở giao ngay 25.000, gửi VND 6% thay vì gửi USD 4%, và bán kỳ hạn VND ở 25.480,77 để phòng ngừa, kỳ vọng lãi hơn 2%.
Sau 1 năm có 26.500 triệu đồng, đổi về theo kỳ hạn: 26.500.000.000 / 25.480,77 ≈ 1.040.000 USD, đúng bằng gửi USD. Phần lãi suất cao hơn đã bị tỷ giá kỳ hạn triệt tiêu. Nếu không phòng ngừa và giao ngay lên 26.000, nhà đầu tư chỉ thu 26.500.000.000 / 26.000 ≈ 1.019.231 USD, thấp hơn gửi USD.
- Coi tỷ giá kỳ hạn là dự báo của ngân hàng về tỷ giá tương lai.
- So sánh lãi suất vay USD và VND mà bỏ qua chi phí phòng ngừa tỷ giá.
- Quên nhân lãi suất năm với t khi tính kỳ hạn dưới 1 năm.
- Đặt nhầm lãi suất hai đồng tiền vào tử số và mẫu số theo cách yết giá.
Exam Tip
ACCA FM có công thức IRP trong bảng công thức để tính tỷ giá kỳ hạn và so sánh phòng ngừa bằng forward với money market hedge; CFA Level I (Economics) hỏi covered IRP, forward points và covered interest arbitrage.