Exchange Rate
Tỷ giá hối đoái
Exchange rate (tỷ giá hối đoái) là giá của một đồng tiền tính bằng một đồng tiền khác, ví dụ USD/VND = 25.000 nghĩa là 1 USD đổi được 25.000 đồng. Tỷ giá ảnh hưởng trực tiếp đến giá hàng nhập khẩu, doanh thu xuất khẩu, nợ vay ngoại tệ và dòng vốn đầu tư. Tỷ giá có thể do thị trường quyết định hoàn toàn, do ngân hàng trung ương neo cố định, hoặc thả nổi có quản lý như ở Việt Nam.
Explanation
Với doanh nghiệp, tỷ giá là một biến số kinh doanh thực sự: nhà nhập khẩu nguyên liệu bằng USD chịu thiệt khi VND mất giá, nhà xuất khẩu thu USD được lợi, công ty vay nợ ngoại tệ chịu lỗ tỷ giá khi đánh giá lại khoản vay. Với nền kinh tế, tỷ giá ảnh hưởng đến lạm phát (qua giá hàng nhập khẩu), cán cân thương mại và sức hấp dẫn của dòng vốn nước ngoài.
Cách đọc tỷ giá cần cẩn thận. Trong cặp A/B, đồng A là base currency (đồng tiền yết giá), đồng B là price currency (đồng tiền định giá): USD/VND = 25.000 là giá của 1 USD tính bằng VND. Khi USD/VND tăng, USD mạnh lên và VND mất giá. Phần trăm USD tăng giá không bằng phần trăm VND mất giá, vì hai tỷ lệ tính trên hai mẫu số khác nhau. Spot rate (tỷ giá giao ngay) áp dụng cho giao dịch thanh toán trong vòng hai ngày làm việc, còn forward rate (tỷ giá kỳ hạn) chốt hôm nay cho giao dịch tương lai.
Cần phân biệt nominal exchange rate (tỷ giá danh nghĩa) mà ngân hàng niêm yết và real exchange rate (tỷ giá thực), đã điều chỉnh theo chênh lệch lạm phát giữa hai nước để đo sức cạnh tranh thực của hàng hóa. Ở Việt Nam, NHNN công bố tỷ giá trung tâm hằng ngày và các ngân hàng thương mại được giao dịch trong một biên độ quanh tỷ giá đó; doanh nghiệp có thể dùng hợp đồng kỳ hạn hoặc hoán đổi ngoại tệ để phòng ngừa rủi ro.
Key Points
- Cặp A/B cho biết 1 đơn vị A bằng bao nhiêu đơn vị B.
- USD/VND tăng nghĩa là VND mất giá so với USD.
- % đồng A tăng giá khác % đồng B mất giá; tính riêng từng chiều.
- Tỷ giá chéo tính qua một đồng tiền chung, thường là USD.
- Tỷ giá thực điều chỉnh theo chênh lệch lạm phát để đo sức cạnh tranh.
Formula
% thay đổi giá trị đồng B = S0 / S1 - 1 (với tỷ giá S yết theo A/B)
- S0
- Tỷ giá A/B đầu kỳ (số đơn vị B đổi 1 đơn vị A).
- S1
- Tỷ giá A/B cuối kỳ.
% thay đổi giá trị đồng A = S1 / S0 - 1. Tỷ giá chéo: EUR/VND = EUR/USD × USD/VND.
Examples
Worked Example
Chi phí nhập khẩu tăng khi VND mất giá
Công ty TNHH Thiết bị Y tế Phương Nam (số liệu giả định) nhập một lô máy trị giá 200.000 USD, thanh toán sau 3 tháng. Tỷ giá lúc ký hợp đồng là 25.000 VND/USD, lúc thanh toán là 25.750 VND/USD. Công ty còn mua hàng từ châu Âu với tỷ giá EUR/USD = 1,08.
- USD tăng giá: 25.750 / 25.000 - 1 = 3%.
- VND mất giá: 25.000 / 25.750 - 1 ≈ -2,91%.
- Chi phí lô máy lúc ký: 200.000 × 25.000 = 5.000 triệu đồng; lúc thanh toán: 200.000 × 25.750 = 5.150 triệu đồng, tăng 150 triệu đồng.
- Tỷ giá chéo EUR/VND lúc ký: 1,08 × 25.000 = 27.000 VND/EUR.
Chỉ vì tỷ giá, chi phí lô máy tăng 150 triệu đồng mà công ty không kiểm soát được. Nếu đã mua kỳ hạn USD lúc ký hợp đồng, công ty đã chốt được chi phí từ đầu.
Real-World Scenario
Doanh nghiệp xuất khẩu gỗ quyết định có phòng ngừa hay không
Anh Bình, kế toán trưởng một công ty xuất khẩu đồ gỗ giả định, nhận USD từ khách Mỹ sau 90 ngày nhưng trả lương, nguyên liệu bằng VND. Ban giám đốc muốn biết có nên bán kỳ hạn USD.
Anh trình bày hai lựa chọn: bán kỳ hạn để chốt doanh thu VND và yên tâm về biên lợi nhuận, hoặc để mở và chấp nhận được lợi hay chịu thiệt theo tỷ giá. Công ty chọn phòng ngừa khoảng 70% dòng tiền dự kiến, giữ phần còn lại linh hoạt, và ghi chính sách này thành quy định nội bộ.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I về tỷ giá chéo
USD/JPY = 150 và USD/VND = 25.000. Hỏi tỷ giá JPY/VND.
- JPY/VND = USD/VND / USD/JPY = 25.000 / 150 ≈ 166,67.
1 JPY ≈ 166,67 VND. Bẫy: nhân hai tỷ giá với nhau thay vì chia, do không kiểm tra đơn vị tiền tệ triệt tiêu.
Common Mistakes
Common Mistake
Đọc ngược chiều tỷ giá
Một bản tin viết USD/VND tăng từ 25.000 lên 25.750. Một nhân viên mới báo cáo với sếp rằng VND đã mạnh lên 3% vì con số tăng.
Con số tăng nghĩa là cần nhiều VND hơn để mua 1 USD, tức USD mạnh lên 3% và VND yếu đi khoảng 2,91%. Luôn xác định đồng nào là base currency trước khi kết luận đồng tiền nào tăng giá.
- Đọc ngược base currency và price currency nên kết luận sai đồng nào tăng giá.
- Cho rằng % USD tăng giá bằng đúng % VND mất giá.
- Tính tỷ giá chéo bằng phép nhân hoặc chia sai do không kiểm tra đơn vị.
- Chỉ nhìn tỷ giá danh nghĩa mà bỏ qua chênh lệch lạm phát khi đánh giá sức cạnh tranh xuất khẩu.
Exam Tip
CFA Level I (Economics) hỏi cách yết giá, % tăng giá hay mất giá, tỷ giá chéo và forward points; ACCA FM hỏi rủi ro tỷ giá và các công cụ phòng ngừa.