Supply and Demand
Cung và cầu
Supply and demand (cung và cầu) là mô hình giải thích giá và sản lượng trên một thị trường được xác định bởi tương tác giữa người mua và người bán. Demand (cầu) cho biết người mua sẵn sàng mua bao nhiêu ở mỗi mức giá, supply (cung) cho biết người bán sẵn sàng bán bao nhiêu. Giá cân bằng là mức giá tại đó lượng cầu bằng lượng cung.
Explanation
Mô hình cung cầu là công cụ nền tảng để phân tích giá hàng hóa, giá nguyên liệu đầu vào, lương, lãi suất (giá của vốn) và tỷ giá (giá của ngoại tệ). Khi hiểu điều gì làm dịch chuyển cung hoặc cầu, nhà phân tích có thể dự đoán hướng đi của giá và sản lượng, từ đó dự báo doanh thu và biên lợi nhuận của doanh nghiệp.
Theo law of demand (quy luật cầu), giá tăng thì lượng cầu giảm; theo law of supply (quy luật cung), giá tăng thì lượng cung tăng. Khi giá cao hơn mức cân bằng sẽ có surplus (dư thừa) đẩy giá xuống, khi giá thấp hơn sẽ có shortage (thiếu hụt) đẩy giá lên. Nếu nhà nước đặt price ceiling (giá trần) thấp hơn giá cân bằng, thiếu hụt kéo dài; nếu đặt price floor (giá sàn) cao hơn giá cân bằng, dư thừa kéo dài.
Điểm hay gây nhầm nhất là phân biệt movement along the curve (di chuyển dọc đường cầu) với shift of the curve (dịch chuyển đường cầu). Giá của chính hàng hóa đó thay đổi chỉ làm lượng cầu thay đổi dọc theo đường cầu. Các yếu tố khác như thu nhập, giá hàng thay thế, thị hiếu, kỳ vọng, dân số làm cả đường cầu dịch chuyển. Tương tự, chi phí đầu vào, công nghệ, thời tiết, số người bán làm đường cung dịch chuyển.
Ở Việt Nam, giá nông sản như thanh long, sầu riêng, cà phê, gạo biến động mạnh khi cầu nhập khẩu từ thị trường lớn thay đổi hoặc khi thời tiết làm dịch chuyển cung, là ví dụ rõ của cơ chế này.
Key Points
- Giá cân bằng: lượng cầu bằng lượng cung.
- Giá của chính hàng hóa thay đổi: di chuyển dọc đường cầu hoặc đường cung.
- Thu nhập, thị hiếu, giá hàng liên quan làm dịch chuyển đường cầu.
- Chi phí, công nghệ, thời tiết làm dịch chuyển đường cung.
- Giá trần dưới cân bằng gây thiếu hụt, giá sàn trên cân bằng gây dư thừa.
Formula
Qd = a - b × P; Qs = c + d × P; cân bằng khi Qd = Qs nên P* = (a - c) / (b + d)
- Qd, Qs
- Lượng cầu và lượng cung ở mức giá P.
- a, b
- Hệ số của hàm cầu: a là lượng cầu khi giá bằng 0, b là mức giảm lượng cầu khi giá tăng 1 đơn vị.
- c, d
- Hệ số của hàm cung: c là lượng cung cơ bản, d là mức tăng lượng cung khi giá tăng 1 đơn vị.
- P*
- Giá cân bằng; thay vào một trong hai hàm để có sản lượng cân bằng Q*.
Hàm tuyến tính là đơn giản hóa để minh họa; thực tế các hệ số được ước lượng từ dữ liệu.
Examples
Worked Example
Giá cân bằng của thị trường trái cây địa phương
Thị trường thanh long của một tỉnh giả định có hàm cầu Qd = 1.000 - 20P và hàm cung Qs = 200 + 20P, với P tính bằng nghìn đồng/kg và Q tính bằng tấn/tuần. Sau đó cầu xuất khẩu tăng làm hàm cầu thành Qd = 1.200 - 20P (số liệu giả định).
- Cân bằng ban đầu: 1.000 - 20P = 200 + 20P, nên 40P = 800 và P = 20 nghìn đồng/kg.
- Sản lượng cân bằng: Q = 1.000 - 20 × 20 = 600 tấn/tuần.
- Nếu áp giá trần 15 nghìn đồng/kg: Qd = 1.000 - 300 = 700, Qs = 200 + 300 = 500, thiếu hụt 200 tấn/tuần.
- Khi cầu tăng: 1.200 - 20P = 200 + 20P, nên P = 1.000 / 40 = 25 nghìn đồng/kg và Q = 200 + 20 × 25 = 700 tấn/tuần.
Giá cân bằng ban đầu 20 nghìn đồng/kg với 600 tấn/tuần. Giá trần 15 nghìn gây thiếu hụt 200 tấn. Khi cầu xuất khẩu tăng, cả giá (25 nghìn) và sản lượng (700 tấn) cùng tăng, đúng với đặc điểm của dịch chuyển đường cầu sang phải.
Real-World Scenario
Doanh nghiệp xuất khẩu gạo phản ứng với cú sốc cung
Chị Phương, giám đốc kinh doanh một công ty xuất khẩu gạo giả định, nhận tin một nước xuất khẩu lớn trong khu vực hạn chế xuất khẩu do mất mùa. Nguồn cung gạo trên thị trường thế giới giảm đột ngột.
Chị dự đoán đường cung thế giới dịch sang trái nên giá xuất khẩu tăng. Công ty đàm phán lại giá các hợp đồng chưa chốt, đồng thời ký sớm hợp đồng thu mua lúa với nông dân để tránh bị giá đầu vào tăng theo. Chị cũng tính trước rủi ro giá giảm nhanh khi lệnh hạn chế được gỡ bỏ.
Common Mistakes
Common Mistake
Nhầm di chuyển dọc đường cầu với dịch chuyển đường cầu
Một sinh viên lập luận: giá thịt heo tăng làm cầu thịt heo giảm, cầu giảm thì giá lại giảm, nên giá sẽ quay về như cũ.
Giá tăng chỉ làm lượng cầu giảm dọc theo đường cầu, đường cầu không dịch chuyển nên không có lực kéo giá xuống. Nếu giá tăng do cung giảm (dịch bệnh làm giảm đàn), giá mới cao hơn sẽ duy trì cho tới khi cung phục hồi hoặc có yếu tố khác làm đường cầu dịch chuyển.
- Nhầm thay đổi lượng cầu (do giá của chính hàng hóa) với thay đổi cầu (dịch chuyển đường cầu).
- Cho rằng giá trần luôn có lợi cho người mua, bỏ qua thiếu hụt và chợ đen.
- Chỉ xét một phía cung hoặc cầu khi giải thích biến động giá.
- Quên rằng kỳ vọng tăng giá có thể làm đường cầu dịch phải ngay lập tức.