Opportunity Cost
Chi phí cơ hội
Opportunity cost (chi phí cơ hội) là lợi ích của phương án tốt nhất bị bỏ qua khi chọn một phương án khác. Nó không xuất hiện trên sổ kế toán vì không có giao dịch thực tế, nhưng là chi phí thật khi ra quyết định. Ví dụ, dùng nhà xưởng của mình để sản xuất có chi phí cơ hội là tiền thuê lẽ ra thu được nếu cho thuê.
Explanation
Mọi nguồn lực đều có giới hạn: tiền, thời gian, mặt bằng, giờ máy, nhân sự giỏi. Dùng nguồn lực cho việc này nghĩa là không dùng được cho việc khác. Chi phí cơ hội buộc người ra quyết định so sánh với phương án thay thế tốt nhất, chứ không chỉ hỏi "phương án này có lãi không".
Trong kế toán quản trị, chi phí cơ hội là một phần của relevant costing (chi phí thích hợp): khi nguồn lực khan hiếm, chi phí thích hợp của việc dùng nó gồm cả contribution margin bị mất từ công việc bị thay thế. Khi nguồn lực đang dư thừa, chi phí cơ hội bằng 0. Trong tài chính doanh nghiệp, cost of capital (chi phí vốn) chính là chi phí cơ hội của vốn: lợi suất nhà đầu tư có thể có ở khoản đầu tư khác cùng mức rủi ro.
Chi phí cơ hội giải thích sự khác nhau giữa accounting profit (lợi nhuận kế toán) và economic profit (lợi nhuận kinh tế). Một hộ kinh doanh có lãi trên sổ sách nhưng nếu chủ nhà bỏ việc lương cao và dùng mặt bằng của mình mà không tính tiền thuê, lợi nhuận kinh tế có thể âm.
Đừng nhầm chi phí cơ hội với sunk cost (chi phí chìm): chi phí chìm là tiền đã chi và không liên quan đến quyết định, còn chi phí cơ hội là lợi ích tương lai bị bỏ lỡ và luôn liên quan. Cũng cần chỉ so với phương án tốt nhất tiếp theo, không cộng dồn lợi ích của mọi phương án bị bỏ qua.
Key Points
- Là lợi ích của phương án tốt nhất bị bỏ qua.
- Không có trên sổ kế toán nhưng phải đưa vào quyết định.
- Bằng 0 khi nguồn lực đang dư thừa.
- Chi phí vốn là chi phí cơ hội của vốn đầu tư.
- Chỉ tính phương án thay thế tốt nhất, không cộng dồn mọi phương án.
Formula
Economic profit = Accounting profit - Opportunity costs
- Accounting profit
- Lợi nhuận trên báo cáo kết quả kinh doanh hoặc sổ sách của hộ kinh doanh.
- Opportunity costs
- Lợi ích bị bỏ qua của các nguồn lực tự có: tiền thuê lẽ ra thu được, lương lẽ ra nhận được, lợi suất của vốn ở phương án khác.
Examples
Worked Example
Hộ kinh doanh có thật sự lãi?
Anh Khoa (số liệu giả định) nghỉ công việc lương 30 triệu đồng/tháng để mở cửa hàng vật liệu xây dựng trong kho của gia đình. Kho có thể cho thuê 40 triệu đồng/tháng. Cửa hàng có lợi nhuận trên sổ sách 55 triệu đồng/tháng (chưa tính tiền thuê kho và lương của anh Khoa).
- Chi phí cơ hội của kho = 40 triệu đồng/tháng (tiền thuê bị bỏ qua).
- Chi phí cơ hội của thời gian anh Khoa = 30 triệu đồng/tháng (lương bị bỏ qua).
- Lợi nhuận kinh tế = 55 - 40 - 30 = -15 triệu đồng/tháng.
Dù sổ sách báo lãi 55 triệu đồng, anh Khoa thực ra kém hơn 15 triệu đồng mỗi tháng so với việc cho thuê kho và đi làm. Cửa hàng chỉ hợp lý nếu anh kỳ vọng lợi nhuận tăng vượt 70 triệu đồng/tháng hoặc có lý do khác như xây dựng tài sản dài hạn.
Real-World Scenario
Giám đốc tài chính chọn dự án khi vốn có hạn
Ông Hùng, giám đốc tài chính một công ty xây dựng (giả định), có 50 tỷ đồng vốn cho năm tới và hai dự án không thể làm cùng lúc. Dự án nhà xưởng cho thuê có NPV dương nhưng nhỏ; dự án khu nhà ở có NPV cao hơn nhưng cần toàn bộ đội thi công giỏi nhất của công ty trong 18 tháng.
Ông Hùng tính chi phí cơ hội của đội thi công: trong 18 tháng đó, đội này có thể thi công các hợp đồng EPC khác mang lại contribution margin đáng kể. Sau khi trừ chi phí cơ hội này, khu nhà ở vẫn tốt hơn nhưng khoảng cách thu hẹp, nên công ty đàm phán thuê thêm nhà thầu phụ để giữ một phần đội thi công cho các hợp đồng khác.
Exam Practice
Dòng tiền dự án kiểu CFA Level I
Công ty sở hữu một mảnh đất có thể bán ngay với giá 5 tỷ đồng sau thuế. Dự án mới sẽ xây nhà máy trên mảnh đất này. Giá trị sổ sách của đất là 2 tỷ đồng. Khoản nào đưa vào dòng tiền đầu tư ban đầu?
- Nếu làm dự án, công ty mất cơ hội bán đất thu 5 tỷ đồng.
- Giá trị sổ sách 2 tỷ đồng là con số lịch sử, không phải dòng tiền tương lai.
- Dòng tiền ban đầu phải cộng chi phí cơ hội 5 tỷ đồng.
Đưa 5 tỷ đồng vào vốn đầu tư ban đầu. Bẫy: dùng giá trị sổ sách 2 tỷ đồng hoặc coi đất "miễn phí" vì công ty đã sở hữu.
Common Mistakes
Common Mistake
Tính chi phí cơ hội khi nguồn lực đang dư
Một xưởng may có 1.000 giờ máy dư trong tháng thấp điểm. Khi xem xét đơn hàng gia công nhỏ, kế toán cộng chi phí cơ hội 30.000 đồng/giờ máy (CM bình quân của sản phẩm chính) vào chi phí đơn hàng và từ chối đơn.
Giờ máy đang dư nên không có công việc nào bị thay thế: chi phí cơ hội bằng 0. Chỉ tính biến phí tăng thêm của đơn hàng. Chi phí cơ hội chỉ phát sinh khi nguồn lực khan hiếm và đơn hàng mới chiếm chỗ của công việc khác.
- Bỏ qua chi phí cơ hội của tài sản tự có như nhà xưởng, đất, vốn của chủ.
- Tính chi phí cơ hội cho nguồn lực đang dư thừa.
- Cộng dồn lợi ích của mọi phương án bị bỏ qua thay vì chỉ phương án tốt nhất.
- Dùng giá trị sổ sách thay vì giá trị thị trường khi tính chi phí cơ hội của tài sản.
Exam Tip
CFA Level I (Corporate Issuers) hỏi chi phí cơ hội trong dòng tiền dự án; ACCA PM và CMA Part 2 (Decision Analysis) dùng nó trong relevant costing với nguồn lực khan hiếm.