Transfer Pricing
Giá chuyển giao
Transfer pricing (giá chuyển giao) là giá mà một bộ phận hay công ty con tính cho bộ phận hay công ty liên kết khác trong cùng tập đoàn khi cung cấp hàng hóa, dịch vụ hoặc tài sản vô hình. Giá này phân chia lợi nhuận giữa các bộ phận nên ảnh hưởng tới đánh giá hiệu quả và động lực của từng bộ phận. Với giao dịch xuyên biên giới hoặc giữa các bên liên kết, giá chuyển giao còn chịu quy định thuế theo nguyên tắc giao dịch độc lập (arm's length).
Explanation
Trong tập đoàn phân quyền, mỗi bộ phận thường là profit center (trung tâm lợi nhuận) hoặc investment center (trung tâm đầu tư). Khi bộ phận A bán hàng cho bộ phận B, giá chuyển giao là doanh thu của A và chi phí của B. Tổng lợi nhuận tập đoàn không đổi theo giá chuyển giao (khi không xét thuế), nhưng cách chia lợi nhuận thay đổi, và nếu giá đặt sai, các bộ phận có thể ra quyết định có lợi cho mình nhưng hại cho tập đoàn.
Một hệ thống giá chuyển giao tốt cần đạt ba mục tiêu: goal congruence (đồng thuận mục tiêu: điều tốt cho bộ phận cũng tốt cho tập đoàn), đánh giá công bằng hiệu quả các bộ phận và giữ quyền tự chủ của bộ phận. Các phương pháp chính: theo giá thị trường, theo chi phí (biến phí, chi phí đầy đủ, chi phí cộng lãi), giá thương lượng và giá kép (dual pricing).
Nguyên tắc chung về mặt quản trị: giá chuyển giao tối thiểu mà bên bán chấp nhận bằng biến phí cộng chi phí cơ hội (contribution margin bị mất từ việc không bán ra ngoài). Khi bên bán còn công suất dư, mức tối thiểu là biến phí; khi bên bán đã chạy hết công suất và bán được ra ngoài, mức tối thiểu là giá thị trường. Giá tối đa bên mua chấp nhận là giá mua ngoài.
Về thuế, các tập đoàn đa quốc gia có thể dùng giá chuyển giao để chuyển lợi nhuận sang nơi thuế suất thấp. Việt Nam quản lý giao dịch liên kết theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP, yêu cầu doanh nghiệp kê khai giao dịch liên kết, lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết và áp dụng nguyên tắc giao dịch độc lập; cơ quan thuế có quyền ấn định lại giá. Vì vậy giá chuyển giao quản trị và giá chuyển giao thuế cần được thiết kế song song.
Key Points
- Giá chuyển giao chia lợi nhuận giữa các bộ phận, không đổi tổng lợi nhuận trước thuế của tập đoàn.
- Mục tiêu: goal congruence, đánh giá công bằng, giữ quyền tự chủ.
- Giá tối thiểu = biến phí + chi phí cơ hội; giá tối đa = giá mua ngoài.
- Công suất dư thì giá tối thiểu là biến phí; hết công suất thì là giá thị trường.
- Giao dịch liên kết chịu quy định thuế theo nguyên tắc giao dịch độc lập.
Formula
Minimum transfer price = Variable cost per unit + Opportunity cost per unit; Maximum transfer price = External purchase price
- Variable cost per unit
- Biến phí mỗi đơn vị của bộ phận bán, từ hệ thống giá thành.
- Opportunity cost per unit
- Contribution margin mỗi đơn vị mà bộ phận bán mất đi vì phải dành sản phẩm cho nội bộ thay vì bán ra ngoài; bằng 0 nếu còn công suất dư.
- External purchase price
- Giá bộ phận mua có thể mua từ nhà cung cấp bên ngoài cho sản phẩm tương đương.
Mọi giá trong khoảng tối thiểu đến tối đa đều làm cả hai bộ phận sẵn sàng giao dịch và đảm bảo goal congruence.
Examples
Worked Example
Giá hạt nhựa giữa hai bộ phận
Tập đoàn Nhựa Phú Hưng (số liệu giả định) có bộ phận A sản xuất hạt nhựa, bán ra ngoài 40.000 đồng/kg, biến phí 28.000 đồng/kg. Bộ phận B cần 10.000 kg hạt nhựa và có thể mua ngoài giá 40.000 đồng/kg. A còn công suất dư.
- Giá tối thiểu A chấp nhận (còn công suất dư) = 28.000 + 0 = 28.000 đồng/kg; giá tối đa B chấp nhận = 40.000 đồng/kg.
- Nếu giao dịch ở 35.000 đồng/kg: lợi nhuận A tăng (35.000 - 28.000) × 10.000 = 70 triệu đồng; B tiết kiệm (40.000 - 35.000) × 10.000 = 50 triệu đồng.
- Lợi ích tập đoàn = 70 + 50 = 120 triệu đồng = (40.000 - 28.000) × 10.000.
- Nếu A đã chạy hết công suất: giá tối thiểu = 28.000 + (40.000 - 28.000) = 40.000 đồng/kg, giao dịch nội bộ không tạo thêm lợi ích cho tập đoàn.
Khi A còn công suất dư, giao dịch nội bộ tạo thêm 120 triệu đồng cho tập đoàn; giá chuyển giao chỉ quyết định A và B chia 120 triệu đó thế nào. Khi A hết công suất, giá chuyển giao phải bằng giá thị trường.
Real-World Scenario
Công ty con FDI và hồ sơ giao dịch liên kết
Chị Phương, kế toán trưởng một công ty con FDI sản xuất linh kiện tại Bắc Ninh (giả định), bán toàn bộ sản phẩm cho công ty mẹ ở nước ngoài. Biên lợi nhuận của công ty con thấp hơn nhiều so với các công ty độc lập cùng ngành trong nước.
Cơ quan thuế có thể xem xét lại giá giao dịch liên kết. Chị Phương phối hợp với tập đoàn lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết, so sánh biên lợi nhuận với các doanh nghiệp độc lập tương đồng và điều chỉnh chính sách giá về khoảng giao dịch độc lập, giảm rủi ro bị ấn định thuế và phạt.
Common Mistakes
Common Mistake
Đặt giá chi phí đầy đủ cộng lãi khi còn công suất dư
Với Phú Hưng ở trên, bộ phận A yêu cầu giá chuyển giao bằng chi phí đầy đủ 35.000 đồng cộng 20% = 42.000 đồng/kg. B từ chối và mua ngoài 10.000 kg với giá 40.000 đồng/kg, tổng 400 triệu đồng.
Mỗi bộ phận đều hành động hợp lý theo lợi nhuận của mình, nhưng tập đoàn mất 120 triệu đồng vì A còn công suất dư và chỉ tốn biến phí 28.000 đồng/kg. Cách đúng: đặt giá trong khoảng 28.000 đến 40.000 đồng/kg, hoặc dùng dual pricing để vừa giữ động lực vừa đảm bảo goal congruence.
- Đặt giá chuyển giao theo chi phí đầy đủ cộng lãi khi bên bán còn công suất dư, khiến bên mua mua ngoài.
- Quên chi phí cơ hội khi bên bán đã chạy hết công suất.
- Dùng chi phí thực tế thay vì chi phí định mức, chuyển sự kém hiệu quả của bên bán sang bên mua.
- Thiết kế giá chuyển giao quản trị mà không xét quy định thuế về giao dịch liên kết.
Exam Tip
ACCA PM và ACCA APM hay hỏi khoảng giá chuyển giao tối thiểu và tối đa trong hai trường hợp còn và hết công suất; CMA Part 1 (Performance Management) hỏi ưu nhược điểm từng phương pháp định giá chuyển giao.