Relevant Costing
Chi phí thích hợp
Relevant costing (phân tích chi phí thích hợp) là cách ra quyết định chỉ dựa trên các khoản chi phí và doanh thu tương lai, bằng tiền và khác nhau giữa các phương án. Chi phí chìm, định phí phân bổ không đổi và chi phí không bằng tiền như khấu hao bị loại ra, còn chi phí cơ hội được đưa vào. Phương pháp này dùng cho các quyết định ngắn hạn như nhận đơn hàng đặc biệt, tự làm hay mua ngoài, giữ hay bỏ sản phẩm.
Explanation
Một khoản chi phí là relevant cost (chi phí thích hợp) khi thỏa ba điều kiện: phát sinh trong tương lai, là dòng tiền, và thay đổi theo quyết định (incremental, chênh lệch giữa các phương án). Mọi khoản giống nhau ở các phương án đều không ảnh hưởng đến lựa chọn và có thể bỏ qua.
Các khoản không thích hợp thường gặp: sunk cost (chi phí chìm) đã chi; committed cost (chi phí đã cam kết) theo hợp đồng không hủy được; định phí chung được phân bổ vẫn phát sinh dù chọn phương án nào; khấu hao. Các khoản thích hợp dễ bị bỏ sót: opportunity cost (chi phí cơ hội) khi nguồn lực khan hiếm, chi phí thay thế nguyên liệu tồn kho, khoản định phí tăng thêm do quyết định.
Với nguyên vật liệu đã có trong kho: nếu thường xuyên sử dụng, chi phí thích hợp là replacement cost (giá mua thay thế hiện tại); nếu không dùng cho việc khác, chi phí thích hợp là giá trị thu hồi tốt nhất (bán thanh lý hoặc dùng thay thế vật liệu khác). Với nhân công: nếu đang dư thì chi phí thích hợp bằng 0 (lương vẫn phải trả); nếu khan hiếm thì bằng lương cộng contribution margin bị mất từ công việc bị bỏ.
Relevant costing chỉ trả lời câu hỏi tài chính ngắn hạn. Khi quyết định, cần cân nhắc thêm yếu tố định tính: ảnh hưởng đến giá bán cho khách hàng hiện tại, chất lượng, quan hệ với nhà cung cấp, uy tín và chiến lược dài hạn.
Key Points
- Thích hợp = tương lai + bằng tiền + khác nhau giữa các phương án.
- Loại bỏ chi phí chìm, chi phí đã cam kết, định phí phân bổ không đổi, khấu hao.
- Đưa vào chi phí cơ hội khi nguồn lực khan hiếm.
- Nguyên liệu tồn kho: replacement cost nếu dùng thường xuyên, giá trị thu hồi nếu không.
- Luôn cân nhắc yếu tố định tính sau khi tính số.
Formula
Incremental profit = Incremental revenue - Incremental costs (including opportunity costs)
- Incremental revenue
- Doanh thu tăng thêm nhờ phương án được xem xét so với phương án còn lại.
- Incremental costs
- Chi phí tương lai bằng tiền tăng thêm do phương án: biến phí, định phí phát sinh thêm, chi phí thay thế nguyên liệu.
- Opportunity costs
- Lợi ích của phương án tốt nhất bị bỏ qua khi dùng nguồn lực khan hiếm.
Nếu incremental profit dương, phương án làm tăng lợi nhuận về mặt tài chính.
Examples
Worked Example
Nhận đơn hàng đặc biệt giá thấp
Công ty CP Cơ khí Tiến Phát (số liệu giả định) còn công suất thừa. Khách hàng mới đặt 2.000 sản phẩm giá 180.000 đồng/sản phẩm. Giá thành đầy đủ 170.000 đồng, gồm biến phí 130.000 đồng và định phí phân bổ 40.000 đồng. Đơn hàng cần làm khuôn riêng 30 triệu đồng.
- Doanh thu tăng thêm = 2.000 × 180.000 = 360 triệu đồng.
- Biến phí tăng thêm = 2.000 × 130.000 = 260 triệu đồng; định phí phân bổ 40.000 đồng không thích hợp vì không đổi.
- Chi phí khuôn riêng (thích hợp, chỉ phát sinh nếu nhận đơn) = 30 triệu đồng.
- Lợi nhuận tăng thêm = 360 - 260 - 30 = 70 triệu đồng.
Nhận đơn hàng làm lợi nhuận tăng 70 triệu đồng. Nếu dùng giá thành đầy đủ, kế toán sẽ tính chi phí 2.000 × 170.000 = 340 triệu cộng 30 triệu khuôn, kết luận sai rằng đơn hàng lỗ 360 - 340 - 30 = -10 triệu đồng và từ chối. Cần kiểm tra thêm: đơn này có làm khách hàng cũ đòi giảm giá không.
Real-World Scenario
Hãng xe khách cân nhắc thêm chuyến đêm
Chị Hương, giám đốc tài chính một hãng xe khách (giả định), xem xét thêm chuyến đêm Hà Nội - Vinh. Báo cáo giá thành mỗi chuyến gồm khấu hao xe, lương văn phòng phân bổ, nhiên liệu, phí đường bộ và lương tài xế theo chuyến.
Chị Hương chỉ tính chi phí thích hợp: nhiên liệu, phí đường bộ, lương tài xế theo chuyến và hao mòn lốp theo km; khấu hao xe (xe đang nằm bãi ban đêm) và văn phòng không đổi. Với tỷ lệ lấp đầy dự kiến, doanh thu vé vượt chi phí thích hợp, nên hãng chạy thử chuyến đêm 3 tháng và theo dõi thực tế.
Exam Practice
Chi phí nhân công thích hợp kiểu ACCA PM
Một hợp đồng cần 200 giờ lao động lành nghề. Lao động này đang khan hiếm, lương 80.000 đồng/giờ, và nếu chuyển sang hợp đồng mới sẽ phải bỏ công việc khác đang tạo contribution margin 50.000 đồng/giờ (sau khi trừ lương). Chi phí nhân công thích hợp là bao nhiêu?
- Chi phí thích hợp mỗi giờ = lương 80.000 + CM bị mất 50.000 = 130.000 đồng.
- Tổng chi phí thích hợp = 200 × 130.000 = 26 triệu đồng.
- Nếu lao động đang dư và lương vẫn phải trả, chi phí thích hợp sẽ bằng 0.
26 triệu đồng. Bẫy: chỉ tính lương 200 × 80.000 = 16 triệu đồng, bỏ qua chi phí cơ hội.
Common Mistakes
Common Mistake
Tính nguyên liệu tồn kho theo giá gốc
Một xưởng có 500 kg vật liệu mua trước đây giá 20.000 đồng/kg. Vật liệu này được dùng thường xuyên, giá mua lại hiện nay là 24.000 đồng/kg. Khi báo giá một hợp đồng, kế toán tính chi phí vật liệu = 500 × 20.000 = 10 triệu đồng.
Giá gốc là chi phí chìm. Vì vật liệu dùng thường xuyên, dùng cho hợp đồng này buộc phải mua lại với giá 24.000 đồng/kg, nên chi phí thích hợp = 500 × 24.000 = 12 triệu đồng. Nếu vật liệu không dùng cho việc gì khác và chỉ bán thanh lý được 8.000 đồng/kg, chi phí thích hợp sẽ là 500 × 8.000 = 4 triệu đồng.
- Đưa định phí phân bổ hoặc khấu hao vào phân tích dù không thay đổi theo quyết định.
- Dùng giá gốc của nguyên liệu tồn kho thay vì giá thay thế hoặc giá trị thu hồi.
- Bỏ qua chi phí cơ hội khi nguồn lực đang khan hiếm.
- Chỉ nhìn con số, bỏ qua tác động định tính như giá bán cho khách hàng hiện tại.
Exam Tip
ACCA PM luôn có câu relevant cost cho nguyên liệu và nhân công; CMA Part 2 (Decision Analysis) hỏi special order, make-or-buy, giữ hay bỏ bộ phận dựa trên chi phí thích hợp.