Absorption vs Variable Costing
Giá thành toàn bộ và giá thành biến đổi
Absorption costing (giá thành toàn bộ) tính cả định phí sản xuất chung vào giá thành sản phẩm và tồn kho, còn variable costing (giá thành biến đổi, marginal costing) chỉ tính biến phí sản xuất vào giá thành và ghi toàn bộ định phí sản xuất vào chi phí trong kỳ. Khi sản lượng sản xuất khác sản lượng tiêu thụ, hai phương pháp cho lợi nhuận khác nhau. Báo cáo tài chính theo VAS và IFRS bắt buộc dùng absorption costing.
Explanation
Điểm khác duy nhất giữa hai phương pháp là cách xử lý fixed manufacturing overhead (định phí sản xuất chung) như khấu hao nhà xưởng hay lương quản đốc. Absorption costing coi đó là chi phí sản phẩm: một phần nằm trong giá vốn hàng bán, phần còn lại nằm trong hàng tồn kho chờ kỳ sau. Variable costing coi đó là chi phí thời kỳ: ghi hết vào kết quả kinh doanh ngay trong kỳ phát sinh.
Hệ quả: khi sản xuất nhiều hơn bán, absorption costing "cất" một phần định phí vào tồn kho nên lợi nhuận cao hơn variable costing. Khi bán nhiều hơn sản xuất (giảm tồn kho), định phí của kỳ trước được "giải phóng" vào giá vốn nên lợi nhuận theo absorption thấp hơn. Khi sản xuất bằng tiêu thụ, hai lợi nhuận bằng nhau.
VAS 02 Hàng tồn kho và IAS 2 yêu cầu phân bổ định phí sản xuất chung vào giá thành dựa trên công suất bình thường; phần không phân bổ do sản xuất dưới công suất được ghi vào giá vốn trong kỳ. Vì vậy báo cáo tài chính và quyết toán thuế dùng absorption costing. Variable costing chỉ dùng trong nội bộ, vì nó phù hợp với báo cáo dạng contribution margin và phân tích CVP.
Rủi ro quản trị của absorption costing: quản lý nhà máy có thể sản xuất vượt nhu cầu để "đẩy" lợi nhuận kỳ này, làm tồn kho phình to và tốn chi phí lưu kho, vốn lưu động. Nhiều doanh nghiệp đánh giá quản lý sản xuất bằng variable costing hoặc kèm chỉ tiêu tồn kho để hạn chế hành vi này.
Key Points
- Khác biệt nằm ở định phí sản xuất chung: chi phí sản phẩm hay chi phí thời kỳ.
- Sản xuất > tiêu thụ: lợi nhuận absorption cao hơn variable.
- Sản xuất < tiêu thụ: lợi nhuận absorption thấp hơn variable.
- VAS 02 và IAS 2 bắt buộc absorption costing cho báo cáo tài chính.
- Variable costing hợp với ra quyết định và đánh giá quản lý nội bộ.
Formula
Profit (absorption) - Profit (variable) = (Units produced - Units sold) × Fixed manufacturing overhead per unit
- Units produced
- Sản lượng sản xuất trong kỳ, từ báo cáo sản xuất.
- Units sold
- Sản lượng tiêu thụ trong kỳ, từ báo cáo bán hàng.
- Fixed manufacturing overhead per unit
- Tỷ lệ phân bổ định phí sản xuất chung cho mỗi sản phẩm (định phí sản xuất chung / sản lượng theo công suất bình thường hoặc theo kế hoạch).
Công thức tương đương: chênh lệch lợi nhuận = thay đổi tồn kho (đơn vị) × định phí sản xuất chung mỗi đơn vị, giả định tỷ lệ phân bổ không đổi giữa các kỳ.
Examples
Worked Example
Hai báo cáo lợi nhuận cho cùng một xưởng may
Công ty TNHH May mặc Tân Phú (số liệu giả định) sản xuất 10.000 áo, bán 8.000 áo giá 250.000 đồng. Biến phí sản xuất 120.000 đồng/áo, định phí sản xuất chung 400 triệu đồng (40.000 đồng/áo). Biến phí bán hàng 10.000 đồng/áo, định phí bán hàng và quản lý 150 triệu đồng. Đầu kỳ không có tồn kho.
- Variable costing: doanh thu = 8.000 × 250.000 = 2.000 triệu; biến phí = 8.000 × (120.000 + 10.000) = 1.040 triệu; CM = 960 triệu; lợi nhuận = 960 - 400 - 150 = 410 triệu đồng.
- Absorption costing: giá thành = 120.000 + 40.000 = 160.000 đồng/áo; giá vốn = 8.000 × 160.000 = 1.280 triệu; lợi nhuận gộp = 2.000 - 1.280 = 720 triệu.
- Chi phí bán hàng và quản lý = 8.000 × 10.000 + 150 triệu = 80 + 150 = 230 triệu; lợi nhuận = 720 - 230 = 490 triệu đồng.
- Đối chiếu: (10.000 - 8.000) × 40.000 = 80 triệu đồng = 490 - 410.
Absorption costing báo lãi cao hơn 80 triệu đồng vì 2.000 áo tồn kho mang theo 80 triệu đồng định phí sang kỳ sau. Dòng tiền thực tế của hai cách là như nhau.
Real-World Scenario
Thưởng giám đốc nhà máy theo lợi nhuận
Một tập đoàn thực phẩm (giả định) thưởng giám đốc nhà máy theo lợi nhuận theo absorption costing. Quý IV nhu cầu giảm, nhưng nhà máy vẫn chạy hết công suất, tồn kho thành phẩm tăng 40%.
Lợi nhuận quý IV trông tốt vì định phí được đẩy vào tồn kho, nhưng tập đoàn tốn thêm chi phí kho lạnh, vốn lưu động và rủi ro hàng hết hạn. Giám đốc tài chính đề xuất đánh giá nhà máy bằng báo cáo variable costing kèm chỉ tiêu inventory turnover (vòng quay hàng tồn kho), từ đó hành vi sản xuất vượt nhu cầu chấm dứt.
Exam Practice
Đối chiếu lợi nhuận kiểu ACCA MA và CMA Part 1
Lợi nhuận theo variable costing là 300 triệu đồng. Tồn kho giảm 1.500 đơn vị trong kỳ, định phí sản xuất chung 50.000 đồng/đơn vị. Lợi nhuận theo absorption costing là bao nhiêu?
- Tồn kho giảm nên absorption costing đưa thêm định phí kỳ trước vào giá vốn.
- Chênh lệch = 1.500 × 50.000 = 75 triệu đồng.
- Lợi nhuận absorption = 300 - 75 = 225 triệu đồng.
225 triệu đồng. Bẫy: cộng 75 triệu thay vì trừ, do nhầm chiều khi tồn kho giảm.
Common Mistakes
Common Mistake
Đọc lợi nhuận tăng là hiệu quả tăng
Một nhà đầu tư thấy công ty sản xuất gạch tăng lợi nhuận gộp 25% trong khi doanh thu chỉ tăng 3%, và cho rằng hiệu quả sản xuất cải thiện mạnh.
Kiểm tra thuyết minh, tồn kho thành phẩm tăng gấp đôi: phần lớn lợi nhuận tăng thêm đến từ định phí sản xuất được giữ lại trong tồn kho theo absorption costing. Cách đúng: so sánh tăng trưởng lợi nhuận với biến động tồn kho và dòng tiền hoạt động, không chỉ nhìn lợi nhuận.
- Cho rằng hai phương pháp tạo ra dòng tiền khác nhau, trong khi chỉ thời điểm ghi nhận chi phí khác nhau.
- Nhầm chiều chênh lệch khi tồn kho giảm.
- Đưa biến phí bán hàng vào giá thành sản phẩm trong absorption costing.
- Dùng variable costing cho báo cáo tài chính công bố, trái với VAS 02 và IAS 2.
Exam Tip
ACCA MA và CMA Part 1 (Cost Management) gần như luôn có câu đối chiếu lợi nhuận giữa hai phương pháp; nhớ quy tắc: tồn kho tăng thì absorption lãi hơn, tồn kho giảm thì variable lãi hơn.