Annual Percentage Rate (APR)
Lãi suất năm thực tế
Annual percentage rate, APR (lãi suất năm thực tế) là chi phí vay quy về tỷ lệ phần trăm theo năm, tính trên số tiền thực sự đang nợ và đã gộp các khoản phí bắt buộc. APR giúp so sánh các khoản vay có cách báo giá khác nhau, như lãi phẳng theo tháng, lãi trên dư nợ giảm dần hay có phí trả trước. Khi tính thêm hiệu ứng ghép lãi trong năm, ta có effective annual rate (lãi suất hiệu dụng năm).
Explanation
Nhiều khoản vay tiêu dùng và mua trả góp được chào bằng lãi suất phẳng (flat rate), ví dụ "chỉ 1,5%/tháng", tính trên số tiền vay ban đầu suốt kỳ hạn. Vì người vay trả dần gốc mỗi tháng, dư nợ thực tế giảm dần nhưng tiền lãi vẫn tính trên số gốc ban đầu, nên chi phí thật cao gần gấp đôi con số được quảng cáo. APR quy mọi cách báo giá về cùng một thước đo: lãi suất trên dư nợ thực tế theo năm.
Cách tính: tìm lãi suất kỳ r làm cho giá trị hiện tại của mọi khoản trả bằng số tiền thực nhận (đã trừ phí trả trước), giống internal rate of return (tỷ suất hoàn vốn nội bộ) của khoản vay. APR = r × số kỳ trong năm. Effective annual rate, EAR = (1 + r)^m - 1, phản ánh thêm việc lãi được ghép mỗi kỳ, nên luôn lớn hơn hoặc bằng APR.
Trong thuật ngữ quốc tế, APR là lãi suất danh nghĩa năm (stated annual rate) có tính phí, còn EAR hay APY là lãi suất hiệu dụng. Trong thực tế ở Việt Nam, các tổ chức tín dụng phải công bố lãi suất cho vay theo tỷ lệ %/năm theo quy định hiện hành, nhưng người vay vẫn nên tự hỏi lãi được tính trên dư nợ ban đầu hay dư nợ giảm dần, và có những khoản phí nào bắt buộc như phí hồ sơ, bảo hiểm khoản vay.
APR khác nominal vs real interest rate (lãi suất danh nghĩa và thực): APR vẫn là lãi suất danh nghĩa, chưa trừ lạm phát. Khi so sánh hai khoản vay, hãy so APR hoặc EAR cùng loại, cùng kỳ hạn, thay vì so lãi suất quảng cáo.
Key Points
- Lãi phẳng tính trên gốc ban đầu nên chi phí thật gần gấp đôi con số quảng cáo.
- APR = lãi suất kỳ (tính như IRR của khoản vay) × số kỳ trong năm.
- EAR = (1 + r)^m - 1, luôn lớn hơn hoặc bằng APR khi ghép lãi nhiều lần trong năm.
- Phí trả trước làm giảm số tiền thực nhận và làm APR tăng.
- So sánh khoản vay bằng APR hoặc EAR, không bằng lãi suất quảng cáo.
Formula
APR = r × m; EAR = (1 + r)^m - 1; với r thỏa: Net amount received = PMT × (1 - (1 + r)^-n) / r
- r
- Lãi suất mỗi kỳ trên dư nợ thực tế, tìm bằng hàm RATE hoặc IRR trong bảng tính.
- m
- Số kỳ trả nợ trong một năm (12 nếu trả hằng tháng).
- PMT
- Khoản trả mỗi kỳ, theo hợp đồng hoặc lịch trả góp.
- n
- Tổng số kỳ trả nợ.
- Net amount received
- Số tiền vay thực nhận sau khi trừ phí bắt buộc trả trước.
Examples
Worked Example
Quy đổi lãi phẳng 1,5%/tháng ra APR
Anh Tâm (số liệu giả định) vay tiêu dùng 30 triệu đồng trong 12 tháng, lãi phẳng 1,5%/tháng tính trên gốc ban đầu, trả đều hằng tháng. Phương án 2 có thêm phí hồ sơ 3% trừ ngay khi giải ngân.
- Tổng lãi = 30 × 1,5% × 12 = 5,4 triệu đồng; khoản trả mỗi tháng = (30 + 5,4) / 12 = 2,95 triệu đồng.
- Tìm r sao cho 2,95 × (1 - (1 + r)^-12) / r = 30: r ≈ 2,64%/tháng.
- APR ≈ 2,64% × 12 ≈ 31,7%/năm; EAR = (1 + 2,64%)^12 - 1 ≈ 36,8%.
- Có phí hồ sơ: thực nhận = 30 - 30 × 3% = 29,1 triệu đồng; giải lại r ≈ 3,15%/tháng, APR ≈ 37,8%, EAR ≈ 45,1%.
Khoản vay quảng cáo "1,5%/tháng" (tương đương 18%/năm nếu nhìn qua) thực chất có APR khoảng 31,7%, và lên khoảng 37,8% khi tính phí hồ sơ. Đây là con số anh Tâm nên dùng để so với lãi suất thẻ tín dụng hay khoản vay ngân hàng khác.
Real-World Scenario
Chọn giữa trả góp 0% và giảm giá tiền mặt
Chị Yến (số liệu giả định) mua tủ lạnh 24 triệu đồng. Cửa hàng cho trả góp 0% trong 12 tháng nhưng thu phí chuyển đổi 3%, hoặc giảm 1,5 triệu đồng nếu trả tiền mặt.
Chị nhận ra chọn trả góp nghĩa là bỏ mất khoản giảm 1,5 triệu và trả thêm phí 720 nghìn đồng, tức chi phí vay khoảng 2,22 triệu đồng cho dư nợ bình quân chỉ khoảng một nửa 24 triệu trong năm. APR thực tế vì vậy không hề bằng 0. Chị trả tiền mặt từ khoản tiết kiệm mục tiêu và giữ nguyên quỹ dự phòng.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I về lãi suất hiệu dụng
Một khoản vay có stated annual rate 12%, ghép lãi hằng tháng. Effective annual rate là bao nhiêu?
- Lãi suất tháng = 12% / 12 = 1%.
- EAR = (1 + 1%)^12 - 1 ≈ 12,68%.
EAR ≈ 12,68%. Bẫy của đề là chọn 12% (quên ghép lãi) hoặc nhầm chiều quy đổi khi đề cho EAR và hỏi stated rate.
Common Mistakes
Common Mistake
So lãi phẳng với lãi trên dư nợ giảm dần
Anh Lộc (số liệu giả định) so hai khoản vay 12 tháng: công ty tài chính chào lãi phẳng 1,5%/tháng, ngân hàng chào 24%/năm trên dư nợ giảm dần. Anh chọn công ty tài chính vì 1,5% × 12 = 18% thấp hơn 24%.
Như ví dụ trên, lãi phẳng 1,5%/tháng có APR khoảng 31,7%, cao hơn 24% của ngân hàng. Cách đúng là quy cả hai về APR trên dư nợ thực tế trước khi so sánh.
- Nhân lãi phẳng theo tháng với 12 rồi so với lãi suất trên dư nợ giảm dần.
- Bỏ qua phí hồ sơ, phí chuyển đổi trả góp, bảo hiểm khoản vay bắt buộc khi so chi phí vay.
- Nhầm APR (danh nghĩa) với EAR (hiệu dụng) khi lãi được ghép nhiều lần trong năm.
- Tin rằng trả góp 0% luôn miễn phí trong khi đã mất khoản giảm giá tiền mặt.
Exam Tip
CFA Level I (Quantitative Methods) hỏi quy đổi giữa stated annual rate và EAR với các tần suất ghép lãi khác nhau, kể cả ghép lãi liên tục: EAR = e^r - 1.