Coupon Rate
Lãi suất coupon
Coupon rate (lãi suất coupon) là lãi suất danh nghĩa hằng năm mà nhà phát hành cam kết trả, tính trên face value (mệnh giá) của trái phiếu. Tiền coupon mỗi năm bằng coupon rate nhân mệnh giá và không phụ thuộc vào giá mua của nhà đầu tư. Coupon rate khác yield (lợi suất), là mức sinh lời thực tế dựa trên giá thị trường.
Explanation
Coupon rate được ghi trong điều khoản phát hành và quyết định số tiền lãi trái chủ nhận mỗi kỳ. Trái phiếu mệnh giá 100.000 đồng, coupon 8%/năm thì mỗi năm trả 8.000 đồng; nếu trả nửa năm một lần thì mỗi kỳ 4.000 đồng. Coupon có thể cố định (fixed rate), thả nổi (floating rate, ví dụ bằng lãi suất tham chiếu cộng biên độ) hoặc bằng 0 với zero-coupon bond.
Ở Việt Nam, nhiều trái phiếu doanh nghiệp có coupon cố định 1-2 năm đầu rồi thả nổi theo lãi suất tiết kiệm bình quân 12 tháng của một nhóm ngân hàng cộng biên độ (ví dụ cộng 3,5%). Khi đọc bản công bố thông tin, cần xem kỹ lãi suất tham chiếu, biên độ, kỳ điều chỉnh và ngày chốt quyền nhận lãi.
Coupon rate không phải là lợi nhuận của nhà đầu tư. Nếu mua trái phiếu dưới mệnh giá (discount), lợi suất thực tế cao hơn coupon; nếu mua trên mệnh giá (premium), lợi suất thực tế thấp hơn coupon. Thước đo đầy đủ là yield to maturity (lợi suất đáo hạn), còn current yield (lợi suất hiện hành) = coupon năm / giá thị trường chỉ là thước đo đơn giản, bỏ qua lãi hoặc lỗ vốn khi đáo hạn.
Coupon rate thường phản ánh lãi suất thị trường và rủi ro tín dụng tại thời điểm phát hành: tổ chức phát hành rủi ro hơn phải trả coupon cao hơn để bán được trái phiếu. Sau phát hành, coupon cố định không đổi, còn giá trái phiếu điều chỉnh để lợi suất theo kịp thị trường.
Key Points
- Tiền coupon năm = coupon rate × mệnh giá, không nhân với giá mua.
- Coupon cố định không đổi suốt kỳ hạn, giá trái phiếu mới là thứ thay đổi.
- Mua dưới mệnh giá: yield > coupon; mua trên mệnh giá: yield < coupon.
- Current yield = coupon năm / giá thị trường, chưa tính lãi lỗ vốn.
- Coupon thả nổi giảm rủi ro lãi suất cho nhà đầu tư nhưng làm thu nhập kém chắc chắn.
Formula
Coupon mỗi kỳ = (Coupon rate × Face value) / m; Current yield = Coupon năm / Giá thị trường
- Coupon rate
- Lãi suất danh nghĩa năm ghi trong điều khoản phát hành.
- Face value
- Mệnh giá trái phiếu, thường là 100.000 đồng với trái phiếu niêm yết.
- m
- Số lần trả lãi mỗi năm (1 nếu trả năm, 2 nếu trả nửa năm, 4 nếu trả quý).
- Giá thị trường
- Giá giao dịch hiện tại trên sàn hoặc báo giá của công ty chứng khoán.
Examples
Worked Example
Tính tiền coupon và current yield
Bà Hạnh mua 2.000 trái phiếu của Công ty CP Cảng Biển Nam Việt (số liệu giả định), mệnh giá 100.000 đồng, coupon 8%/năm trả nửa năm một lần, giá mua 95.000 đồng/trái phiếu.
- Coupon năm mỗi trái phiếu = 8% × 100.000 = 8.000 đồng; mỗi kỳ nửa năm = 8.000 / 2 = 4.000 đồng.
- Tiền coupon mỗi kỳ = 4.000 × 2.000 = 8.000.000 đồng, tức 8 triệu đồng.
- Tiền coupon cả năm = 8.000 × 2.000 = 16.000.000 đồng, tức 16 triệu đồng.
- Current yield = 8.000 / 95.000 = 0,0842, tức khoảng 8,42%.
Bà Hạnh nhận 8 triệu đồng mỗi nửa năm. Vì mua dưới mệnh giá, current yield 8,42% cao hơn coupon 8%, và yield to maturity còn cao hơn nữa vì khi đáo hạn bà nhận 100.000 đồng cho mỗi trái phiếu mua giá 95.000 đồng.
Real-World Scenario
Đọc điều khoản coupon thả nổi
Anh Phong, chuyên viên phân tích của một công ty quản lý quỹ, xem xét trái phiếu ngân hàng 7 năm: coupon năm đầu 7,5%, các năm sau bằng lãi suất tiết kiệm 12 tháng bình quân của 4 ngân hàng tham chiếu cộng 2,8%.
Anh Phong nhận ra coupon thực tế sẽ theo diễn biến lãi suất tiết kiệm: nếu lãi suất tham chiếu giảm từ 5% xuống 4,5%, coupon giảm từ 7,8% xuống 7,3%. Giá trái phiếu ít biến động hơn trái phiếu cố định, nhưng thu nhập của quỹ khó dự báo hơn, nên anh mô phỏng nhiều kịch bản lãi suất trước khi đề xuất.
Common Mistakes
Common Mistake
Tính coupon trên giá mua
Một nhà đầu tư mua trái phiếu coupon 8% với giá 105.000 đồng, còn 2 năm đến đáo hạn, và nghĩ mình nhận 8% × 105.000 = 8.400 đồng mỗi năm, tức lợi suất 8%.
Sai hai chỗ: coupon tính trên mệnh giá nên chỉ là 8.000 đồng/năm, và khi đáo hạn chỉ nhận lại 100.000 đồng, lỗ 5.000 đồng so với giá mua. Current yield là 8.000 / 105.000 ≈ 7,62%, còn yield to maturity chỉ khoảng 5,30%/năm.
- Nhầm coupon rate với lợi suất thực tế của nhà đầu tư.
- Tính tiền coupon trên giá mua thay vì trên mệnh giá.
- Quên chia coupon theo số kỳ trả lãi mỗi năm khi trái phiếu trả lãi nửa năm hoặc theo quý.
- Bỏ qua điều khoản thả nổi, tưởng coupon năm đầu sẽ giữ nguyên suốt kỳ hạn.
Exam Tip
CFA Level I (Fixed Income) thường gài nhầm giữa coupon rate, current yield và YTM; nhớ quy tắc: trái phiếu giao dịch dưới mệnh giá thì coupon < current yield < YTM.