Floating Interest Rate
Lãi suất thả nổi
Floating interest rate (lãi suất thả nổi) là lãi suất của khoản vay được điều chỉnh định kỳ theo một lãi suất tham chiếu cộng một biên độ cố định. Khi lãi suất tham chiếu tăng hay giảm, tiền lãi người vay phải trả cũng tăng hay giảm theo. Ngược với lãi suất cố định (fixed rate), lãi suất thả nổi chuyển rủi ro lãi suất từ ngân hàng sang người vay.
Explanation
Công thức chung của lãi suất thả nổi là lãi suất tham chiếu cộng biên độ (margin). Ở Việt Nam, khoản vay mua nhà thường có giai đoạn ưu đãi cố định 6 đến 24 tháng, sau đó thả nổi theo lãi suất cơ sở do ngân hàng xác định, thường dựa trên lãi suất tiết kiệm 12 hoặc 13 tháng của chính ngân hàng hoặc bình quân một nhóm ngân hàng, cộng biên độ khoảng 3 đến 4 điểm phần trăm. Kỳ điều chỉnh phổ biến là 3 hoặc 6 tháng. Trên thế giới, tham chiếu có thể là SOFR hoặc lãi suất liên ngân hàng.
Lãi suất thả nổi có lợi cho ngân hàng vì giữ được chênh lệch lãi khi chi phí vốn thay đổi, giúp quản lý rủi ro lãi suất. Với người vay, lợi ích là lãi ban đầu thường thấp hơn vay cố định dài hạn và được hưởng khi lãi suất thị trường giảm; rủi ro là số tiền trả hằng tháng có thể tăng mạnh khi lãi suất tăng, như giai đoạn cuối 2022 tại Việt Nam.
Điểm cần đọc kỹ trong hợp đồng: lãi suất tham chiếu được định nghĩa thế nào và ai công bố, biên độ bao nhiêu, kỳ điều chỉnh, có trần (cap) hay sàn (floor) không, và phí trả nợ trước hạn nếu muốn chuyển sang ngân hàng khác. Biên độ là phần cố định suốt khoản vay nên chênh vài phần mười điểm phần trăm cũng tạo khác biệt lớn qua 15 đến 20 năm.
Doanh nghiệp vay thả nổi khối lượng lớn có thể phòng ngừa bằng interest rate swap (hoán đổi lãi suất) để đổi sang lãi cố định. Với người vay cá nhân, cách phòng ngừa thực tế hơn là giữ khoản trả nợ hằng tháng dưới ngưỡng an toàn của thu nhập và có quỹ dự phòng.
Key Points
- Lãi suất thả nổi = lãi suất tham chiếu + biên độ cố định.
- Điều chỉnh theo kỳ (thường 3 hoặc 6 tháng), không thay đổi hằng ngày.
- Người vay chịu rủi ro lãi suất tăng, đổi lại được hưởng khi lãi giảm.
- Đọc kỹ cách xác định lãi suất tham chiếu, biên độ, trần, sàn và phí trả trước hạn.
- Doanh nghiệp có thể dùng interest rate swap để cố định chi phí lãi.
Formula
Floating rate = Reference rate + Margin
- Reference rate
- Lãi suất tham chiếu (lãi suất cơ sở) do ngân hàng công bố theo cách xác định trong hợp đồng, cập nhật mỗi kỳ điều chỉnh.
- Margin
- Biên độ cố định ghi trong hợp đồng tín dụng, ví dụ 3,5 điểm phần trăm.
Tiền lãi tháng (dư nợ giảm dần) = dư nợ còn lại × lãi suất năm / 12.
Examples
Worked Example
Số tiền trả hằng tháng khi hết ưu đãi
Anh Quân (giả định) vay mua nhà 2.000 triệu đồng trong 20 năm (240 tháng), trả gốc đều hằng tháng, lãi tính trên dư nợ giảm dần. Năm đầu cố định 7%/năm; sau đó thả nổi = lãi suất cơ sở + 3,5%. Đầu năm 2 lãi suất cơ sở là 5% (lãi vay 8,5%), giả định sau đó tăng lên 6,5% (lãi vay 10%).
- Gốc trả mỗi tháng = 2.000 / 240 ≈ 8,333 triệu đồng.
- Tháng 1: lãi = 2.000 × 7% / 12 ≈ 11,667 triệu; tổng trả ≈ 8,333 + 11,667 = 20,000 triệu đồng.
- Đầu tháng 13, dư nợ = 2.000 - 12 × 8,333 ≈ 1.900 triệu; lãi ở 8,5% = 1.900 × 8,5% / 12 ≈ 13,458 triệu; tổng trả ≈ 8,333 + 13,458 = 21,791 triệu đồng.
- Nếu lãi vay lên 10%: lãi = 1.900 × 10% / 12 ≈ 15,833 triệu; tổng trả ≈ 8,333 + 15,833 = 24,166 triệu đồng.
- So với tháng 1: tăng ≈ 24,166 - 20,000 = 4,166 triệu đồng, khoảng 20,8%.
Dù dư nợ đã giảm, số tiền trả hằng tháng của anh Quân tăng khoảng 4,17 triệu đồng (gần 21%) khi lãi suất thả nổi lên 10%. Khi lập kế hoạch vay, nên thử kịch bản lãi suất tăng 2 đến 3 điểm phần trăm, không chỉ tính theo lãi ưu đãi.
Real-World Scenario
CFO chọn giữa vay thả nổi và hoán đổi sang cố định
Chị Diệp, CFO một công ty năng lượng tái tạo (giả định), vay dự án 500 tỷ đồng thả nổi theo lãi suất tham chiếu + 3%. Dòng tiền dự án là giá bán điện cố định trong nhiều năm.
Vì doanh thu cố định còn chi phí lãi biến động, lãi suất tăng 2 điểm phần trăm sẽ làm chi phí lãi tăng 10 tỷ đồng/năm và có thể vi phạm điều kiện DSCR trong hợp đồng vay. Chị đề xuất hoán đổi 70% dư nợ sang lãi cố định, chấp nhận chi phí cao hơn chút ở hiện tại để ổn định dòng tiền trả nợ.
Common Mistakes
Common Mistake
So sánh khoản vay chỉ bằng lãi suất ưu đãi năm đầu
Chị Thảo chọn ngân hàng A vì lãi ưu đãi năm đầu 6% so với 7% ở ngân hàng B, mà không đọc phần thả nổi. A tính lãi sau ưu đãi = lãi suất cơ sở + 4%, B = lãi suất cơ sở + 3%, lãi suất cơ sở hai bên tương đương.
Năm đầu với dư nợ 2 tỷ đồng, A rẻ hơn khoảng 20 triệu đồng lãi. Nhưng 19 năm còn lại A đắt hơn 1 điểm phần trăm: chỉ riêng năm thứ hai với dư nợ khoảng 1,9 tỷ đồng đã đắt hơn khoảng 19 triệu đồng, và cộng dồn cả kỳ hạn chênh lệch lên hàng trăm triệu đồng. Cách đúng: so biên độ, cách xác định lãi suất cơ sở và phí trả trước hạn.
- Chọn khoản vay theo lãi suất ưu đãi ban đầu mà bỏ qua biên độ sau ưu đãi.
- Không đọc kỹ lãi suất tham chiếu do ai xác định và điều chỉnh bao lâu một lần.
- Lập kế hoạch trả nợ chỉ với lãi suất hiện tại, không thử kịch bản lãi suất tăng.
- Quên phí trả nợ trước hạn khi định chuyển khoản vay sang ngân hàng khác.