Face Value (Par Value)
Mệnh giá
Face value hay par value (mệnh giá) là số tiền gốc ghi trên trái phiếu mà nhà phát hành cam kết trả cho trái chủ khi đáo hạn. Mệnh giá cũng là cơ sở để tính tiền coupon. Giá giao dịch trên thị trường có thể cao hơn, bằng hoặc thấp hơn mệnh giá.
Explanation
Mệnh giá là "điểm neo" của trái phiếu: coupon tính trên mệnh giá, tiền gốc trả khi đáo hạn bằng mệnh giá, và giá trái phiếu thường được báo theo phần trăm mệnh giá (ví dụ 98,5 nghĩa là 98,5% mệnh giá). Ở Việt Nam, trái phiếu Chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp phát hành ra công chúng thường có mệnh giá 100.000 đồng hoặc bội số của 100.000 đồng; trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ theo Nghị định 65/2022/NĐ-CP có mệnh giá tối thiểu 100 triệu đồng.
Giá thị trường lệch khỏi mệnh giá khi coupon khác lợi suất thị trường. Trái phiếu bán dưới mệnh giá gọi là discount bond (coupon thấp hơn lợi suất), trên mệnh giá là premium bond (coupon cao hơn lợi suất), bằng mệnh giá là par bond. Khi càng gần ngày đáo hạn, giá trái phiếu không vỡ nợ hội tụ dần về mệnh giá (pull to par).
Mệnh giá trái phiếu khác mệnh giá cổ phiếu. Cổ phiếu ở Việt Nam có mệnh giá 10.000 đồng nhưng con số này gần như không có ý nghĩa kinh tế với nhà đầu tư, còn mệnh giá trái phiếu là khoản tiền thực sự được trả lại. Mệnh giá cũng khác giá trị sổ sách và giá trị hợp lý của trái phiếu.
Khi mua trái phiếu giữa kỳ, nhà đầu tư thường trả thêm lãi dồn tích (accrued interest) cho người bán. Giá sạch (clean price) không gồm lãi dồn tích, giá bẩn (dirty price) gồm cả lãi dồn tích; cả hai thường được báo theo phần trăm mệnh giá.
Key Points
- Mệnh giá là tiền gốc trả khi đáo hạn và là cơ sở tính coupon.
- Giá thị trường < mệnh giá: discount; > mệnh giá: premium; = mệnh giá: par.
- Giá trái phiếu hội tụ về mệnh giá khi tiến gần ngày đáo hạn (pull to par).
- Mệnh giá trái phiếu là tiền thật được trả lại, khác hẳn mệnh giá 10.000 đồng của cổ phiếu.
Formula
Lãi (lỗ) vốn khi giữ đến đáo hạn = (Face value - Giá mua) × Số lượng trái phiếu
- Face value
- Mệnh giá ghi trên trái phiếu, xem trong bản công bố thông tin.
- Giá mua
- Giá sạch đã trả cho mỗi trái phiếu, không gồm lãi dồn tích.
- Số lượng trái phiếu
- Số trái phiếu nắm giữ đến ngày đáo hạn.
Công thức giả định tổ chức phát hành trả đủ gốc; nếu vỡ nợ, số tiền thu hồi có thể thấp hơn mệnh giá.
Examples
Worked Example
Tổng thu nhập khi mua dưới mệnh giá
Công ty TNHH Đầu tư Thái Sơn (số liệu giả định) mua 5.000 trái phiếu mệnh giá 100.000 đồng, coupon 7%/năm, giá 98.500 đồng, còn đúng 1 năm đến đáo hạn và vừa qua ngày trả lãi.
- Số tiền bỏ ra = 98.500 × 5.000 = 492.500.000 đồng, tức 492,5 triệu đồng.
- Coupon nhận cuối năm = 7% × 100.000 × 5.000 = 7.000 × 5.000 = 35.000.000 đồng.
- Lãi vốn khi đáo hạn = (100.000 - 98.500) × 5.000 = 1.500 × 5.000 = 7.500.000 đồng.
- Tổng thu nhập = 35 + 7,5 = 42,5 triệu đồng; tỷ suất sinh lời = 42,5 / 492,5 ≈ 8,63%.
Thái Sơn nhận về 500 triệu đồng gốc cộng 35 triệu đồng coupon. Lợi nhuận khoảng 8,63%, cao hơn coupon 7% vì mua dưới mệnh giá.
Real-World Scenario
Kế toán theo dõi trái phiếu mua trên mệnh giá
Chị Vy, kế toán trưởng một công ty bảo hiểm phi nhân thọ (giả định), mua trái phiếu Chính phủ với giá 104% mệnh giá để giữ đến đáo hạn.
Chị biết phần chênh 4% sẽ không được trả lại khi đáo hạn, nên phân bổ dần phần premium này qua các kỳ, làm giảm thu nhập lãi ghi nhận mỗi kỳ so với tiền coupon thực nhận. Nhờ vậy báo cáo kết quả phản ánh đúng lợi suất thực tế chứ không phải coupon danh nghĩa.
Common Mistakes
Common Mistake
Tính coupon trên giá mua thay vì mệnh giá
Trong ví dụ trên, một nhân viên mới tính coupon mỗi trái phiếu = 7% × 98.500 = 6.895 đồng, nên ước tính tổng coupon chỉ 34,475 triệu đồng.
Coupon luôn tính trên mệnh giá: 7% × 100.000 = 7.000 đồng mỗi trái phiếu, tổng 35 triệu đồng. Sai lệch nhỏ ở một trái phiếu nhưng thành đáng kể khi danh mục lên hàng trăm tỷ đồng.
- Tính coupon trên giá mua thay vì trên mệnh giá.
- Nghĩ trái phiếu mua trên mệnh giá sẽ được trả lại đúng giá mua khi đáo hạn.
- Nhầm mệnh giá trái phiếu với mệnh giá cổ phiếu, vốn không phản ánh giá trị kinh tế.
- Quên lãi dồn tích khi so sánh giá mua giữa kỳ, dẫn đến tính sai lợi suất.
Exam Tip
CFA Level I (Fixed Income) hỏi về premium, discount, par bond và pull to par, cùng cách tính accrued interest, clean price và full price.