Credit Rating
Xếp hạng tín nhiệm
Credit rating (xếp hạng tín nhiệm) là đánh giá của tổ chức xếp hạng độc lập về khả năng và mức sẵn sàng trả nợ đúng hạn của một tổ chức phát hành hoặc một đợt trái phiếu cụ thể. Kết quả được thể hiện bằng ký hiệu như AAA, AA, A, BBB cho nhóm đầu tư (investment grade) và BB trở xuống cho nhóm đầu cơ (speculative grade). Xếp hạng càng thấp, chi phí vay càng cao.
Explanation
Các tổ chức xếp hạng quốc tế lớn là S&P, Moody's và Fitch; ở Việt Nam có một số doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm được Bộ Tài chính cấp phép. Thang điểm phổ biến: AAA (cao nhất), AA, A, BBB, rồi BB, B, CCC, đến D (vỡ nợ); dấu cộng hoặc trừ phân biệt mức trong cùng nhóm. Ranh giới quan trọng nhất là giữa BBB- (thấp nhất nhóm đầu tư) và BB+ (cao nhất nhóm đầu cơ, còn gọi là high yield).
Tổ chức xếp hạng đánh giá rủi ro kinh doanh (ngành, vị thế cạnh tranh, quy mô) và rủi ro tài chính (đòn bẩy, khả năng trả lãi, dòng tiền, thanh khoản), cùng quản trị doanh nghiệp và hỗ trợ từ công ty mẹ hoặc Nhà nước. Xếp hạng đợt phát hành có thể khác xếp hạng tổ chức phát hành do tài sản bảo đảm và thứ tự ưu tiên. Ngoài ký hiệu còn có triển vọng (outlook) tích cực, ổn định hoặc tiêu cực.
Xếp hạng tác động trực tiếp đến chi phí vốn: doanh nghiệp hạng A trả coupon thấp hơn hạng BBB, và việc bị hạ xuống dưới BBB- có thể khiến nhiều quỹ phải bán vì quy định đầu tư chỉ cho phép trái phiếu nhóm đầu tư (cliff effect). Ở Việt Nam, theo quy định hiện hành, một số đợt chào bán trái phiếu doanh nghiệp phải có xếp hạng tín nhiệm, nên thông tin này ngày càng quan trọng với nhà đầu tư cá nhân.
Xếp hạng tín nhiệm khác credit score (điểm tín dụng) của cá nhân dùng trong cho vay tiêu dùng, và khác phân loại nợ nội bộ của ngân hàng. Xếp hạng là ý kiến, không phải bảo đảm: nó thường thay đổi chậm hơn giá thị trường, và lịch sử cho thấy có trường hợp trái phiếu hạng cao vẫn vỡ nợ.
Key Points
- Nhóm đầu tư: BBB- trở lên; nhóm đầu cơ (high yield): BB+ trở xuống.
- Xếp hạng càng thấp thì credit spread và chi phí vay càng cao.
- Xếp hạng đợt phát hành có thể khác xếp hạng tổ chức phát hành.
- Bị hạ xuống dưới nhóm đầu tư có thể gây bán tháo (cliff effect).
- Xếp hạng là ý kiến chuyên môn và thường đi sau giá thị trường.
Formula
Chi phí lãi tăng thêm mỗi năm = Giá trị phát hành × Chênh lệch coupon giữa hai hạng; %ΔP khi bị hạ bậc ≈ -Duration × Δspread
- Giá trị phát hành
- Tổng mệnh giá trái phiếu phát hành.
- Chênh lệch coupon
- Mức coupon mà thị trường đòi thêm cho hạng thấp hơn, tham khảo từ trái phiếu cùng kỳ hạn của các hạng.
- Duration
- Modified duration (hoặc spread duration) của trái phiếu đang nắm giữ.
- Δspread
- Mức nở rộng credit spread khi bị hạ bậc, dạng thập phân.
Examples
Worked Example
Giá trị của một bậc xếp hạng
Công ty CP Năng lượng Miền Trung (số liệu giả định) phát hành 500 tỷ đồng trái phiếu 5 năm. Nếu giữ hạng A, coupon thị trường chấp nhận khoảng 7,5%; nếu bị hạ xuống BBB, coupon cần khoảng 9,0%. Thuế suất thuế TNDN 20%. Một quỹ đang nắm 20 tỷ đồng trái phiếu cũ của công ty, duration 4.
- Chi phí lãi năm: hạng A = 500 × 7,5% = 37,5 tỷ; hạng BBB = 500 × 9,0% = 45 tỷ; chênh lệch = 7,5 tỷ đồng/năm.
- Sau thuế (lãi vay được trừ khi tính thuế): 7,5 × (1 - 20%) = 6 tỷ đồng/năm; cả 5 năm khoảng 30 tỷ đồng (chưa chiết khấu).
- Với quỹ: spread nở rộng 150 bps nên %ΔP ≈ -4 × 0,015 = -6%.
- Lỗ của quỹ ≈ 20 tỷ × 6% = 1,2 tỷ đồng.
Một bậc xếp hạng đáng giá khoảng 6 tỷ đồng chi phí lãi sau thuế mỗi năm với doanh nghiệp, và khoảng 1,2 tỷ đồng giá trị trái phiếu với quỹ đang nắm giữ. Đây là lý do CFO quản lý đòn bẩy để giữ hạng.
Real-World Scenario
CFO chuẩn bị làm việc với tổ chức xếp hạng
Anh Thành, CFO của một doanh nghiệp bán lẻ (giả định), chuẩn bị phát hành trái phiếu ra công chúng lần đầu và cần xếp hạng tín nhiệm.
Anh chuẩn bị bộ hồ sơ gồm báo cáo tài chính kiểm toán 3 năm, kế hoạch kinh doanh, lịch trả nợ và chính sách đòn bẩy (ví dụ cam kết net debt / EBITDA dưới 3 lần). Anh hiểu tổ chức xếp hạng sẽ chấm cả quản trị và minh bạch, nên chủ động giải trình các khoản giao dịch với bên liên quan thay vì chờ bị hỏi.
Common Mistakes
Common Mistake
Coi xếp hạng là bảo đảm an toàn tuyệt đối
Một nhà đầu tư dồn toàn bộ 1 tỷ đồng vào một trái phiếu hạng A vì tin "hạng A thì không thể vỡ nợ", không đọc báo cáo xếp hạng và không theo dõi triển vọng đang ở mức tiêu cực.
Xếp hạng A có xác suất vỡ nợ thấp nhưng không bằng 0, và triển vọng tiêu cực báo hiệu khả năng bị hạ bậc. Cách đúng: đọc lý do xếp hạng, theo dõi outlook, đa dạng hoá nhiều tổ chức phát hành và tự phân tích dòng tiền.
- Coi xếp hạng tín nhiệm là bảo đảm rằng trái phiếu sẽ không vỡ nợ.
- Nhầm xếp hạng tổ chức phát hành với xếp hạng của một đợt trái phiếu cụ thể.
- Bỏ qua outlook và danh sách theo dõi, chỉ nhìn ký hiệu hiện tại.
- So sánh trực tiếp thang điểm của các tổ chức xếp hạng khác nhau mà không đối chiếu định nghĩa.
Exam Tip
CFA Level I (Fixed Income) hỏi về thang xếp hạng, ranh giới investment grade và high yield, notching giữa xếp hạng tổ chức và đợt phát hành, cùng hạn chế của xếp hạng.