Discount Rate
Tỷ lệ chiết khấu
Discount rate (tỷ lệ chiết khấu) là lãi suất dùng để quy đổi dòng tiền tương lai về giá trị hiện tại. Nó phản ánh tỷ suất sinh lời tối thiểu mà nhà đầu tư đòi hỏi, gồm chi phí cơ hội của tiền, lạm phát kỳ vọng và phần bù cho rủi ro của dòng tiền.
Explanation
Discount rate là "giá" của thời gian và rủi ro. Dòng tiền càng rủi ro thì nhà đầu tư càng đòi tỷ lệ chiết khấu cao, và giá trị hiện tại càng thấp. Vì vậy cùng một dòng tiền dự kiến, một dự án khởi nghiệp sẽ được định giá thấp hơn nhiều so với một hợp đồng thuê với khách thuê là cơ quan nhà nước.
Cách xác định phổ biến là cộng dồn: risk-free rate (lãi suất phi rủi ro, thường lấy lợi suất trái phiếu chính phủ cùng kỳ hạn) cộng với risk premium (phần bù rủi ro). Trong doanh nghiệp, tỷ lệ chiết khấu cho dự án có rủi ro tương đương doanh nghiệp thường là WACC (chi phí vốn bình quân gia quyền); để định giá vốn chủ sở hữu thì dùng cost of equity (chi phí vốn chủ sở hữu), thường ước tính bằng CAPM.
Thuật ngữ "discount rate" còn có nghĩa khác trong ngân hàng trung ương: lãi suất tái chiết khấu mà Ngân hàng Nhà nước áp dụng khi cho các ngân hàng thương mại vay bằng cách chiết khấu giấy tờ có giá. Đây là công cụ chính sách tiền tệ, không phải tỷ lệ chiết khấu dùng trong thẩm định dự án, dù cùng tên tiếng Anh.
Tỷ lệ chiết khấu phải nhất quán với dòng tiền: dòng tiền danh nghĩa đi với tỷ lệ danh nghĩa, dòng tiền thực (đã loại lạm phát) đi với tỷ lệ thực; dòng tiền cho toàn doanh nghiệp (FCFF) đi với WACC, dòng tiền cho cổ đông (FCFE) đi với cost of equity.
Key Points
- Discount rate = risk-free rate + risk premium.
- Rủi ro cao hơn thì tỷ lệ chiết khấu cao hơn và PV thấp hơn.
- Dự án có rủi ro như doanh nghiệp: dùng WACC; định giá cổ phần: dùng cost of equity.
- Khớp danh nghĩa với danh nghĩa, thực với thực.
- Khác với lãi suất tái chiết khấu của ngân hàng trung ương.
Formula
Discount factor = 1 / (1 + r)^n; r = Risk-free rate + Risk premium
- r
- Tỷ lệ chiết khấu mỗi kỳ.
- n
- Số kỳ từ hôm nay đến lúc nhận dòng tiền.
- Risk-free rate
- Lợi suất trái phiếu chính phủ có kỳ hạn tương ứng với dòng tiền.
- Risk premium
- Phần bù rủi ro cho mức độ bất định của dòng tiền, ước tính từ CAPM, dữ liệu thị trường hoặc chính sách nội bộ.
Examples
Worked Example
Cùng một khoản tiền, hai mức rủi ro
Công ty CP Thực phẩm Tân Việt (số liệu giả định) sẽ nhận 1.000 triệu đồng sau 3 năm từ một hợp đồng. Giả định lãi suất phi rủi ro 4%. Nếu khách hàng là doanh nghiệp lớn uy tín, phần bù rủi ro 4%; nếu là doanh nghiệp mới thành lập, phần bù 8%.
- Tỷ lệ chiết khấu: 4% + 4% = 8% và 4% + 8% = 12%.
- Ở 8%: 1,08^3 = 1,259712, PV = 1.000 / 1,259712 = 793,83 triệu đồng.
- Ở 12%: 1,12^3 = 1,404928, PV = 1.000 / 1,404928 = 711,78 triệu đồng.
- Chênh lệch giá trị = 793,83 - 711,78 = 82,05 triệu đồng.
Chỉ thay đổi đánh giá rủi ro của khách hàng, giá trị hôm nay của cùng khoản 1 tỷ đồng chênh nhau hơn 82 triệu đồng. Khi bán khoản phải thu hoặc định giá hợp đồng, việc chọn tỷ lệ chiết khấu quan trọng không kém dự báo dòng tiền.
Real-World Scenario
Tập đoàn đa ngành dùng tỷ lệ chiết khấu riêng cho từng mảng
Một tập đoàn (giả định) có mảng điện mặt trời với hợp đồng bán điện dài hạn và mảng bất động sản nghỉ dưỡng biến động mạnh. Phòng đầu tư trước đây dùng chung WACC 11% cho mọi dự án.
Giám đốc đầu tư đề xuất mảng điện dùng khoảng 9% và mảng nghỉ dưỡng khoảng 14%, dựa trên beta của các công ty cùng ngành. Nhờ vậy tập đoàn không còn ưu ái nhầm các dự án rủi ro cao chỉ vì được chiết khấu bằng tỷ lệ chung quá thấp.
Common Mistakes
Common Mistake
Lấy lãi suất tiết kiệm làm tỷ lệ chiết khấu cho dự án rủi ro
Chủ một chuỗi trà sữa định giá cửa hàng mới bằng cách chiết khấu dòng tiền 3 năm, mỗi năm 400 triệu đồng, theo lãi suất tiết kiệm 5%, ra tổng PV khoảng 1.089 triệu đồng, và quyết định đầu tư 1.050 triệu đồng.
Lãi suất tiết kiệm gần như không rủi ro, trong khi cửa hàng trà sữa rủi ro cao. Với tỷ lệ chiết khấu 15% phản ánh đúng rủi ro, PV chỉ khoảng 913 triệu đồng, thấp hơn vốn bỏ ra. Cách đúng: tỷ lệ chiết khấu phải tương xứng với rủi ro của chính dòng tiền đang được chiết khấu.
- Dùng một tỷ lệ chiết khấu chung cho mọi dự án bất kể rủi ro.
- Chiết khấu dòng tiền danh nghĩa bằng tỷ lệ thực, hoặc ngược lại.
- Chiết khấu FCFE bằng WACC hoặc FCFF bằng cost of equity.
- Nhầm tỷ lệ chiết khấu trong định giá với lãi suất tái chiết khấu của Ngân hàng Nhà nước.
Exam Tip
CFA Level I (Corporate Issuers) và ACCA FM hỏi cách chọn tỷ lệ chiết khấu cho dự án có rủi ro khác doanh nghiệp (project-specific discount rate, pure-play beta); CFA Level II kiểm tra sự nhất quán giữa FCFF với WACC và FCFE với cost of equity.