Government Bond
Trái phiếu chính phủ
Government bond (trái phiếu chính phủ) là trái phiếu do Chính phủ phát hành để huy động vốn cho ngân sách và đầu tư công, cam kết trả lãi và gốc bằng tín nhiệm của nhà nước. Trái phiếu chính phủ bằng nội tệ được coi là gần như không có rủi ro tín dụng trong nước, nên lợi suất của nó là mức lãi suất phi rủi ro (risk-free rate) tham chiếu cho cả nền kinh tế. Nó vẫn chịu rủi ro lãi suất và rủi ro lạm phát.
Explanation
Ở Việt Nam, trái phiếu Chính phủ do Kho bạc Nhà nước phát hành chủ yếu qua đấu thầu tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), với các kỳ hạn phổ biến 5, 7, 10, 15, 20 và 30 năm, mệnh giá 100.000 đồng hoặc bội số. Người mua chính là ngân hàng thương mại, công ty bảo hiểm và quỹ đầu tư; nhà đầu tư cá nhân thường tiếp cận gián tiếp qua quỹ trái phiếu hoặc mua lại trên thị trường thứ cấp qua công ty chứng khoán.
Lợi suất trái phiếu Chính phủ là nền móng của định giá tài chính. Nó là risk-free rate trong CAPM và WACC, là gốc để cộng credit spread khi định giá trái phiếu doanh nghiệp, và tập hợp lợi suất các kỳ hạn tạo nên yield curve (đường cong lợi suất). Khi Ngân hàng Nhà nước thay đổi chính sách tiền tệ hoặc lạm phát kỳ vọng thay đổi, lợi suất trái phiếu Chính phủ phản ứng đầu tiên.
"Không có rủi ro tín dụng" không có nghĩa là không rủi ro. Trái phiếu Chính phủ dài hạn có giá biến động mạnh khi lãi suất thay đổi (interest rate risk), và lợi suất danh nghĩa có thể thấp hơn lạm phát. Với ngân hàng, trái phiếu Chính phủ có hệ số rủi ro 0% khi tính tỷ lệ an toàn vốn và có thể dùng làm tài sản cầm cố trong nghiệp vụ thị trường mở, nên là tài sản thanh khoản chủ lực.
Cần phân biệt trái phiếu Chính phủ với trái phiếu chính quyền địa phương và trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh (ví dụ của ngân hàng chính sách): các loại này có cơ chế trả nợ và mức rủi ro khác nhau dù đều thuộc khu vực công.
Key Points
- Do Kho bạc Nhà nước phát hành qua đấu thầu tại HNX, kỳ hạn chủ yếu 5 đến 30 năm.
- Lợi suất là risk-free rate tham chiếu cho CAPM, WACC và định giá trái phiếu doanh nghiệp.
- Gần như không có rủi ro tín dụng nội tệ nhưng vẫn có rủi ro lãi suất và lạm phát.
- Với ngân hàng: hệ số rủi ro 0%, là tài sản thanh khoản và tài sản cầm cố chính.
Formula
Tổng lợi nhuận nắm giữ = Coupon nhận được + (Giá cuối kỳ - Giá đầu kỳ)
- Coupon nhận được
- Coupon rate × mệnh giá nắm giữ trong kỳ.
- Giá cuối kỳ
- Giá thị trường hoặc giá đánh giá lại theo lợi suất mới ở cuối kỳ.
- Giá đầu kỳ
- Giá mua hoặc giá đánh giá ở đầu kỳ.
Examples
Worked Example
Ngân hàng nắm giữ trái phiếu Chính phủ khi lợi suất tăng
Ngân hàng TMCP Phương Nam Mới (số liệu giả định) mua 200 tỷ đồng mệnh giá trái phiếu Chính phủ 10 năm, coupon 3%/năm, giá bằng mệnh giá. Sau 1 năm, lợi suất trái phiếu 9 năm còn lại tăng lên 3,5%.
- Coupon năm đầu = 200 × 3% = 6 tỷ đồng.
- Giá mới (9 năm, coupon 3, lợi suất 3,5%) = Σ 3 / 1,035^t + 100 / 1,035^9 ≈ 96,20% mệnh giá.
- Giá trị danh mục = 200 × 96,20% ≈ 192,39 tỷ đồng; lỗ đánh giá lại ≈ 192,39 - 200 = -7,61 tỷ đồng.
- Tổng lợi nhuận năm = 6 - 7,61 = -1,61 tỷ đồng.
Dù không có rủi ro vỡ nợ, lợi suất chỉ tăng 0,5 điểm phần trăm đã xoá hết tiền coupon cả năm. Nếu xếp vào danh mục giữ đến đáo hạn, khoản lỗ này không ghi vào lợi nhuận nhưng vẫn là chi phí cơ hội kinh tế.
Real-World Scenario
Chọn risk-free rate khi định giá doanh nghiệp
Chị Thảo, chuyên viên định giá (giả định), lập mô hình DCF cho một công ty Việt Nam có dòng tiền bằng VND, kéo dài 10 năm.
Chị dùng lợi suất trái phiếu Chính phủ Việt Nam kỳ hạn 10 năm làm risk-free rate, khớp đồng tiền và kỳ hạn với dòng tiền, thay vì lãi suất tiết kiệm hay lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ. Chị ghi rõ ngày lấy dữ liệu và nguồn đấu thầu trong phụ lục giả định.
Common Mistakes
Common Mistake
Nghĩ trái phiếu Chính phủ không thể lỗ
Một nhà đầu tư cá nhân mua chứng chỉ quỹ trái phiếu Chính phủ dài hạn, tin rằng "trái phiếu nhà nước thì không bao giờ lỗ", rồi bất ngờ khi giá trị quỹ giảm 5% trong một quý lãi suất tăng.
Trái phiếu Chính phủ không có rủi ro vỡ nợ nội tệ nhưng có rủi ro lãi suất: quỹ có duration khoảng 7 sẽ giảm khoảng 7% khi lợi suất tăng 1 điểm phần trăm. Cách đúng là chọn quỹ có duration phù hợp với thời gian dự định nắm giữ.
- Đánh đồng "không rủi ro tín dụng" với "không rủi ro", bỏ qua rủi ro lãi suất và lạm phát.
- Dùng lãi suất tiết kiệm ngân hàng làm risk-free rate thay cho lợi suất trái phiếu Chính phủ.
- Dùng lợi suất kỳ hạn ngắn làm risk-free rate cho dòng tiền dài hạn.
- Nhầm trái phiếu chính quyền địa phương hoặc trái phiếu được bảo lãnh với trái phiếu Chính phủ.
Exam Tip
CFA Level I (Fixed Income) hỏi về sovereign bonds, cơ chế đấu thầu và vai trò benchmark; ACCA FM và CFA Corporate Issuers dùng lợi suất trái phiếu Chính phủ làm risk-free rate trong CAPM.