Gross vs Net Salary
Lương gross và lương net
Gross salary (lương gross) là tổng tiền lương trước khi trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân, còn net salary (lương net) là số tiền người lao động thực nhận sau các khoản khấu trừ đó. Ở Việt Nam, người lao động đóng 10,5% lương đóng bảo hiểm cho bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp, sau đó mới tính thuế thu nhập cá nhân theo biểu lũy tiến từng phần. Hiểu sự khác biệt này giúp đàm phán lương và lập ngân sách đúng.
Explanation
Khi nhận offer, nhiều người chỉ nhìn con số lương mà không biết đó là gross hay net. Chênh lệch giữa hai con số có thể từ khoảng 10% đến hơn 20% tùy mức lương và số người phụ thuộc, nên nhầm lẫn dễ dẫn tới thỏa thuận thấp hơn kỳ vọng hoặc ngân sách cá nhân bị thâm hụt.
Cách đi từ gross về net gồm ba bước. Thứ nhất, trừ bảo hiểm bắt buộc phần người lao động: 8% bảo hiểm xã hội, 1,5% bảo hiểm y tế, 1% bảo hiểm thất nghiệp, tổng 10,5% trên lương đóng bảo hiểm, có mức trần theo quy định hiện hành. Thứ hai, tính thu nhập tính thuế (taxable income) bằng thu nhập chịu thuế trừ bảo hiểm bắt buộc và giảm trừ gia cảnh; từ kỳ tính thuế 2026, giảm trừ bản thân là 15,5 triệu đồng/tháng và mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng. Thứ ba, áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần hiện hành để tính thuế, rồi lấy gross trừ bảo hiểm và thuế.
Biểu thuế lũy tiến từng phần (progressive tax) nghĩa là mỗi phần thu nhập tính thuế chỉ chịu thuế suất của bậc mà phần đó rơi vào, không phải toàn bộ thu nhập chịu thuế suất của bậc cao nhất. Vì vậy tăng lương không bao giờ làm lương net giảm; nó chỉ làm phần tăng thêm chịu thuế suất cao hơn. Thuế suất bình quân (average tax rate) luôn thấp hơn thuế suất biên (marginal tax rate).
Ngoài phần người lao động đóng, doanh nghiệp còn đóng phần bảo hiểm của mình trên cùng mức lương, nên tổng chi phí nhân sự lớn hơn lương gross. Khi thỏa thuận lương net, doanh nghiệp phải tự quy ngược ra lương gross để khai thuế và đóng bảo hiểm (gross-up), và chịu rủi ro nếu chính sách thuế hay bảo hiểm thay đổi.
Key Points
- Lương net = lương gross - bảo hiểm bắt buộc 10,5% - thuế thu nhập cá nhân.
- Từ kỳ tính thuế 2026: giảm trừ bản thân 15,5 triệu đồng/tháng, mỗi người phụ thuộc 6,2 triệu đồng/tháng.
- Thuế lũy tiến từng phần: chỉ phần vượt ngưỡng chịu thuế suất cao hơn.
- Tăng lương gross luôn làm lương net tăng, dù có thể sang bậc thuế mới.
- Khi nhận offer, luôn hỏi rõ con số là gross hay net.
Formula
Net salary = Gross salary - Compulsory insurance - PIT; Taxable income = Gross salary - Compulsory insurance - Personal deduction - Dependant deductions
- Gross salary
- Tổng lương và phụ cấp chịu thuế trong tháng, ghi trong hợp đồng lao động và bảng lương.
- Compulsory insurance
- 10,5% lương đóng bảo hiểm (8% BHXH, 1,5% BHYT, 1% BHTN), tối đa theo mức trần hiện hành.
- Personal deduction
- Giảm trừ gia cảnh cho bản thân, 15,5 triệu đồng/tháng từ kỳ tính thuế 2026.
- Dependant deductions
- 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc đã đăng ký.
- PIT
- Thuế thu nhập cá nhân, tính trên Taxable income theo biểu thuế lũy tiến từng phần hiện hành.
Ví dụ giả định toàn bộ lương gross là lương đóng bảo hiểm và là thu nhập chịu thuế; thực tế một số phụ cấp được miễn thuế hoặc không tính đóng bảo hiểm.
Examples
Worked Example
Từ lương gross 28 triệu ra lương net
Chị Thanh (số liệu giả định) có lương gross 28 triệu đồng/tháng, toàn bộ là lương đóng bảo hiểm, có một người phụ thuộc đã đăng ký, kỳ tính thuế 2026.
- Bảo hiểm bắt buộc = 28 × 10,5% = 2,94 triệu đồng (BHXH 2,24 + BHYT 0,42 + BHTN 0,28).
- Giảm trừ gia cảnh = 15,5 + 6,2 = 21,7 triệu đồng.
- Thu nhập tính thuế = 28 - 2,94 - 21,7 = 3,36 triệu đồng.
- Phần 3,36 triệu nằm trong bậc thấp nhất của biểu thuế hiện hành, thuế suất 5%: thuế = 3,36 × 5% = 0,168 triệu đồng.
- Lương net = 28 - 2,94 - 0,168 = 24,892 triệu đồng.
Chị Thanh thực nhận khoảng 24,89 triệu đồng/tháng, tức khoảng 88,9% lương gross. Đây là con số chị nên dùng để lập ngân sách cá nhân.
Real-World Scenario
Đàm phán offer lương net
Anh Quân (số liệu giả định) nhận hai offer: công ty A trả 35 triệu đồng gross, công ty B trả 30 triệu đồng net. Anh chưa có người phụ thuộc.
Anh quy offer A về net bằng cách trừ 10,5% bảo hiểm và tính thuế theo biểu thuế hiện hành để so cùng một thước đo, đồng thời hỏi bộ phận nhân sự công ty B xem mức lương gross dùng để đóng bảo hiểm là bao nhiêu. Anh nhận ra lương đóng bảo hiểm ảnh hưởng tới quyền lợi lương hưu, thai sản và trợ cấp thất nghiệp sau này, nên không chỉ so con số thực nhận.
Common Mistakes
Common Mistake
Từ chối tăng lương vì sợ "nhảy bậc thuế"
Anh Phong (số liệu giả định) đang có thu nhập tính thuế sát ngưỡng một bậc thuế cao hơn và từ chối khoản tăng 2 triệu đồng gross mỗi tháng, vì nghĩ toàn bộ thu nhập sẽ bị tính theo thuế suất mới và lương net sẽ giảm.
Bảo hiểm tăng thêm 2 × 10,5% = 0,21 triệu, thu nhập tính thuế tăng 2 - 0,21 = 1,79 triệu đồng. Kể cả nếu toàn bộ phần này chịu thuế suất cao nhất 35%, thuế tăng tối đa 1,79 × 35% = 0,6265 triệu, nên lương net vẫn tăng ít nhất 2 - 0,21 - 0,6265 ≈ 1,16 triệu đồng. Với thuế lũy tiến từng phần, chỉ phần vượt ngưỡng chịu thuế suất mới.
- Không hỏi rõ offer là lương gross hay net.
- Nghĩ rằng sang bậc thuế mới thì toàn bộ thu nhập chịu thuế suất cao hơn.
- Quên đăng ký người phụ thuộc nên bị khấu trừ thuế cao hơn mức phải nộp.
- Lập ngân sách trên lương gross thay vì số thực nhận.