Loan Classification
Phân loại nợ (nhóm 1 đến nhóm 5)
Loan classification (phân loại nợ) là việc ngân hàng xếp từng khoản vay vào một trong 5 nhóm theo mức độ rủi ro, từ nhóm 1 (đủ tiêu chuẩn) tới nhóm 5 (có khả năng mất vốn). Kết quả phân loại quyết định khoản vay có phải nợ xấu hay không và mức dự phòng phải trích lập. Ở Việt Nam, tiêu chí phân loại do NHNN quy định và áp dụng thống nhất cho các tổ chức tín dụng.
Explanation
Năm nhóm nợ là: nhóm 1 đủ tiêu chuẩn (trả đúng hạn hoặc quá hạn ngắn và được đánh giá thu hồi đủ), nhóm 2 cần chú ý, nhóm 3 dưới tiêu chuẩn, nhóm 4 nghi ngờ, nhóm 5 có khả năng mất vốn. Nhóm 3 đến 5 là nợ xấu. Khung 5 nhóm và các mốc số ngày quá hạn đã được NHNN dùng ổn định qua nhiều văn bản như Thông tư 02/2013/TT-NHNN và Thông tư 11/2021/TT-NHNN; chi tiết áp dụng theo quy định hiện hành của NHNN.
Phương pháp định lượng dựa chủ yếu vào số ngày quá hạn. Khung tham chiếu phổ biến: quá hạn dưới 10 ngày là nhóm 1, từ 10 đến 90 ngày là nhóm 2, từ 91 đến 180 ngày là nhóm 3, từ 181 đến 360 ngày là nhóm 4, trên 360 ngày là nhóm 5. Ngoài số ngày quá hạn, khoản nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ, nợ vi phạm một số giới hạn cho vay hay nợ của khách hàng đang bị giải thể, phá sản cũng bị xếp vào các nhóm xấu hơn theo quy định.
Một nguyên tắc quan trọng là phân loại theo khách hàng và theo thông tin CIC (Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia): toàn bộ dư nợ của một khách hàng tại một ngân hàng được xếp chung vào nhóm rủi ro cao nhất, và nếu ngân hàng khác đã xếp khách hàng vào nhóm cao hơn, ngân hàng phải điều chỉnh theo nhóm đó. Vì vậy chỉ một khoản quá hạn nhỏ ở một ngân hàng có thể kéo toàn bộ quan hệ tín dụng của doanh nghiệp xuống nợ xấu.
Ngân hàng đủ điều kiện có thể dùng thêm phương pháp định tính dựa trên hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ, nhưng không được xếp nhẹ hơn kết quả định lượng theo quy định. Phân loại nợ khác credit rating (xếp hạng tín dụng) của tổ chức xếp hạng: một bên là trạng thái khoản vay đã xảy ra, một bên là đánh giá khả năng trả nợ tương lai.
Key Points
- Năm nhóm: đủ tiêu chuẩn, cần chú ý, dưới tiêu chuẩn, nghi ngờ, có khả năng mất vốn.
- Nhóm 3 đến 5 là nợ xấu; nhóm 2 là cảnh báo sớm.
- Mốc tham chiếu: 10, 90, 180, 360 ngày quá hạn chuyển nhóm.
- Toàn bộ dư nợ của một khách hàng xếp theo nhóm cao nhất, kể cả theo thông tin CIC từ ngân hàng khác.
- Kết quả phân loại quyết định mức trích lập dự phòng.
Examples
Worked Example
Phân loại danh mục khách hàng có vấn đề của một chi nhánh
Chi nhánh của Ngân hàng TMCP An Khang (số liệu giả định) có 5 khách hàng doanh nghiệp, tổng dư nợ 200 tỷ đồng: A 160 tỷ trả đúng hạn; B 20 tỷ quá hạn 45 ngày; C 10 tỷ quá hạn 120 ngày; D 6 tỷ quá hạn 200 ngày; E 4 tỷ quá hạn 400 ngày. Dùng khung số ngày quá hạn tham chiếu.
- Xếp nhóm: A nhóm 1; B (45 ngày) nhóm 2; C (120 ngày) nhóm 3; D (200 ngày) nhóm 4; E (400 ngày) nhóm 5.
- Nợ xấu = 10 + 6 + 4 = 20 tỷ đồng, tỷ lệ nợ xấu = 20 / 200 = 10%.
- Thông tin CIC cho thấy B đã bị một ngân hàng khác xếp nhóm 3, nên An Khang phải chuyển 20 tỷ của B sang nhóm 3.
- Nợ xấu mới = 20 + 20 = 40 tỷ đồng, tỷ lệ nợ xấu = 40 / 200 = 20%.
Không có thêm khoản nào quá hạn tại An Khang nhưng tỷ lệ nợ xấu của chi nhánh tăng gấp đôi chỉ vì nguyên tắc đồng bộ theo CIC. Đây là lý do doanh nghiệp vay nhiều ngân hàng phải giữ lịch sử trả nợ sạch ở tất cả các nơi.
Real-World Scenario
Kế toán trưởng để quên một khoản vay nhỏ
Công ty CP Gốm Sứ Bình Dương Mới (giả định) vay 3 ngân hàng tổng 120 tỷ đồng, luôn trả đúng hạn, trừ một khoản thấu chi 200 triệu đồng ở ngân hàng thứ ba bị quên trả, quá hạn 95 ngày.
Ngân hàng thứ ba xếp công ty vào nhóm 3 và báo cáo lên CIC. Hai ngân hàng còn lại phải chuyển toàn bộ dư nợ của công ty sang nhóm 3, ngừng giải ngân mới và yêu cầu bổ sung tài sản bảo đảm. Bài học cho kế toán trưởng: theo dõi tập trung mọi nghĩa vụ nợ, kể cả khoản nhỏ, và kiểm tra báo cáo CIC của công ty định kỳ.
Common Mistakes
Common Mistake
Phân loại theo từng khoản vay thay vì theo khách hàng
Một cán bộ tín dụng mới xếp khoản vay trung hạn 15 tỷ đồng của khách hàng vào nhóm 1 vì vẫn trả đúng hạn, trong khi khoản vay ngắn hạn 2 tỷ đồng của cùng khách hàng đã quá hạn 100 ngày (nhóm 3).
Theo nguyên tắc phân loại, toàn bộ dư nợ của khách hàng phải xếp vào nhóm rủi ro cao nhất, tức cả 17 tỷ đồng là nhóm 3 chứ không chỉ 2 tỷ đồng. Báo cáo nợ xấu thấp hơn thực tế 15 tỷ đồng sẽ bị thanh tra phát hiện và buộc trích lập bổ sung.
- Phân loại từng khoản vay riêng lẻ, quên nguyên tắc xếp toàn bộ dư nợ khách hàng theo nhóm cao nhất.
- Bỏ qua thông tin CIC từ ngân hàng khác khi phân loại.
- Nghĩ nợ cơ cấu lại thời hạn trả nợ vẫn giữ nhóm 1 trong mọi trường hợp.
- Trích dẫn mốc ngày quá hạn từ văn bản cũ mà không kiểm tra quy định hiện hành của NHNN.