Non-Performing Loan (NPL)
Nợ xấu
Non-performing loan (NPL, nợ xấu) là khoản vay mà người vay đã quá hạn trả gốc hoặc lãi trong thời gian dài, hoặc được đánh giá khó có khả năng trả đủ. Ở Việt Nam, nợ xấu là các khoản nợ thuộc nhóm 3, 4 và 5 theo phân loại nợ của NHNN. Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ là chỉ số chính để đánh giá chất lượng tài sản của ngân hàng.
Explanation
Ngân hàng sống bằng việc thu được gốc và lãi đúng hạn. Khi khoản vay trở thành nợ xấu, ngân hàng ngừng ghi nhận lãi dự thu, phải trích lập dự phòng làm giảm lợi nhuận, và vốn bị kẹt trong tài sản không sinh lời. Vì đòn bẩy ngân hàng rất cao, tỷ lệ nợ xấu tăng vài điểm phần trăm có thể xóa sạch lợi nhuận cả năm.
Theo cách phân loại của NHNN, khoản vay được xếp vào 5 nhóm: nhóm 1 (đủ tiêu chuẩn), nhóm 2 (cần chú ý), nhóm 3 (dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nghi ngờ), nhóm 5 (có khả năng mất vốn). Nợ xấu là tổng nhóm 3 đến 5. Nhóm 2 không phải nợ xấu nhưng là tín hiệu cảnh báo sớm, vì một phần nhóm 2 thường chuyển xuống nợ xấu ở các quý sau.
Khi phân tích, đừng chỉ nhìn tỷ lệ nợ xấu nội bảng. Nợ xấu thực tế có thể bao gồm thêm nợ đã bán cho VAMC (Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam) đổi lấy trái phiếu đặc biệt, nợ được cơ cấu lại thời hạn trả nợ và giữ nguyên nhóm theo chính sách hỗ trợ, và nợ đã xử lý bằng dự phòng nhưng còn theo dõi ngoại bảng. Các chỉ số bổ trợ quan trọng là tỷ lệ nợ nhóm 2 và loan loss reserve coverage (tỷ lệ bao phủ nợ xấu = dự phòng / nợ xấu).
NPL khác credit risk (rủi ro tín dụng): rủi ro tín dụng là khả năng xảy ra tổn thất trong tương lai, còn NPL là tổn thất đã hoặc gần như đã xảy ra. Khi so với ngân hàng quốc tế, lưu ý tiêu chí của Việt Nam (dựa nhiều vào số ngày quá hạn) có thể khác chuẩn quốc tế, thường dùng mốc quá hạn 90 ngày hoặc đánh giá unlikely to pay.
Key Points
- Nợ xấu ở Việt Nam = nợ nhóm 3, 4, 5 theo phân loại của NHNN.
- NPL ratio = nợ xấu / tổng dư nợ cho vay khách hàng.
- Theo dõi cả nợ nhóm 2, nợ bán VAMC và nợ cơ cấu lại để thấy bức tranh thật.
- Coverage ratio = dự phòng rủi ro tín dụng / nợ xấu đo tấm đệm hấp thụ tổn thất.
- Nợ xấu làm mất thu nhập lãi, tăng chi phí dự phòng và khóa vốn.
Formula
NPL ratio = (Group 3 + Group 4 + Group 5 loans) / Total loans to customers
- Group 3, 4, 5 loans
- Dư nợ nhóm 3, 4, 5, trong thuyết minh chất lượng nợ cho vay của báo cáo tài chính ngân hàng.
- Total loans to customers
- Tổng dư nợ cho vay khách hàng trước dự phòng, trên bảng cân đối kế toán.
Coverage ratio = dự phòng rủi ro cho vay khách hàng / nợ xấu.
Examples
Worked Example
Tính tỷ lệ nợ xấu và bao phủ nợ xấu
Ngân hàng TMCP Phú Gia (số liệu giả định) có dư nợ theo nhóm: nhóm 1 80.000 tỷ, nhóm 2 6.000 tỷ, nhóm 3 1.500 tỷ, nhóm 4 1.000 tỷ, nhóm 5 1.500 tỷ đồng. Số dư dự phòng rủi ro cho vay khách hàng 3.000 tỷ đồng.
- Tổng dư nợ = 80.000 + 6.000 + 1.500 + 1.000 + 1.500 = 90.000 tỷ đồng.
- Nợ xấu = 1.500 + 1.000 + 1.500 = 4.000 tỷ đồng, NPL ratio = 4.000 / 90.000 ≈ 4,44%.
- Tỷ lệ nợ nhóm 2 = 6.000 / 90.000 ≈ 6,67%.
- Coverage ratio = 3.000 / 4.000 = 75%.
Phú Gia có tỷ lệ nợ xấu khoảng 4,44%, dự phòng chỉ bao phủ 75% nợ xấu và nợ nhóm 2 khá lớn (6,67%). Nếu một phần ba nợ nhóm 2 chuyển thành nợ xấu, nợ xấu tăng lên 6.000 tỷ đồng (6,67%), áp lực trích lập năm sau sẽ rất lớn.
Real-World Scenario
Nhà đầu tư đánh giá chất lượng tài sản trước khi mua cổ phiếu ngân hàng
Chị Mai, chuyên viên phân tích của một quỹ, so hai ngân hàng giả định có cùng tỷ lệ nợ xấu 1,8%. Ngân hàng A có coverage 150%, nợ nhóm 2 1,2%; ngân hàng B có coverage 60%, nợ nhóm 2 4,5% và còn trái phiếu đặc biệt VAMC chưa trích lập đủ.
Dù tỷ lệ nợ xấu bằng nhau, chị đánh giá B rủi ro hơn nhiều: đệm dự phòng mỏng, nhóm 2 lớn và còn nợ xấu ẩn ở VAMC. Chị đưa vào mô hình chi phí tín dụng cao hơn cho B ở hai năm tới, khiến lợi nhuận dự phóng của B thấp hơn đáng kể so với ban lãnh đạo kỳ vọng.
Common Mistakes
Common Mistake
Kết luận chất lượng tài sản cải thiện khi tỷ lệ nợ xấu giảm
Tỷ lệ nợ xấu của một ngân hàng giảm từ 3% xuống 2% trong năm. Một nhà đầu tư cho rằng chất lượng tài sản đã tốt lên.
Khi kiểm tra thuyết minh, thấy ngân hàng xử lý 2.000 tỷ đồng nợ xấu bằng dự phòng (đưa ra ngoại bảng) và tín dụng tăng 20% làm mẫu số phình to, trong khi nợ nhóm 2 tăng gấp đôi. Cách đúng: xem số nợ xấu tuyệt đối, nợ đã xử lý trong năm, nợ nhóm 2 và nợ cơ cấu lại, không chỉ tỷ lệ phần trăm.
- Chỉ nhìn tỷ lệ nợ xấu mà bỏ qua nợ nhóm 2, nợ bán VAMC và nợ cơ cấu lại.
- Nghĩ tỷ lệ nợ xấu giảm luôn là tốt, trong khi có thể do xử lý nợ hoặc tín dụng tăng nhanh.
- Coi nợ nhóm 2 là nợ xấu, hoặc ngược lại bỏ qua hoàn toàn nhóm 2.
- So tỷ lệ nợ xấu Việt Nam với ngân hàng nước ngoài mà không xét khác biệt định nghĩa.
Exam Tip
CFA Level I (Financial Statement Analysis, financial institutions) xếp NPL vào chữ A (asset quality) của khung CAMELS; đề hay hỏi về tỷ lệ dự phòng trên nợ xấu và ý nghĩa của nó.