Loan Loss Provision

Dự phòng rủi ro tín dụng

BankingIntermediateUpdated 09.11.2026

Loan loss provision (dự phòng rủi ro tín dụng) là khoản ngân hàng trích trước vào chi phí để bù đắp tổn thất có thể xảy ra từ các khoản cho vay. Số trích lập mỗi kỳ ghi vào chi phí dự phòng trên báo cáo kết quả kinh doanh, còn số dư dự phòng lũy kế được trừ khỏi dư nợ trên bảng cân đối. Đây là khoản mục ảnh hưởng mạnh nhất tới lợi nhuận ngân hàng theo chu kỳ kinh tế.

Explanation

Ngân hàng biết chắc sẽ có một phần khoản vay không thu hồi được, nhưng không biết khoản nào. Dự phòng giúp ghi nhận tổn thất dần khi rủi ro xuất hiện, thay vì đợi tới khi xóa nợ mới ghi một lần. Khi khoản vay mất hẳn, ngân hàng dùng dự phòng đã lập để xử lý (write-off), không làm lợi nhuận kỳ đó giảm thêm.

Theo quy định của NHNN, ngân hàng Việt Nam trích hai loại. Dự phòng cụ thể (specific provision) tính trên từng khoản: lấy dư nợ trừ giá trị khấu trừ của tài sản bảo đảm, nhân tỷ lệ trích theo nhóm nợ. Trong khung đã áp dụng nhiều năm (Thông tư 02/2013/TT-NHNN, sau đó Thông tư 11/2021/TT-NHNN), tỷ lệ trích cụ thể là 0%, 5%, 20%, 50% và 100% cho nhóm 1 đến 5, và dự phòng chung (general provision) bằng 0,75% tổng dư nợ nhóm 1 đến 4. Tỷ lệ khấu trừ tài sản bảo đảm khác nhau theo loại tài sản. Ngân hàng cần áp dụng theo quy định hiện hành của NHNN.

Chuẩn mực quốc tế IFRS 9 dùng mô hình expected credit loss (ECL, tổn thất tín dụng dự kiến): khoản vay chia 3 giai đoạn, giai đoạn 1 trích ECL 12 tháng, giai đoạn 2 và 3 (rủi ro tăng đáng kể hoặc đã suy giảm) trích ECL toàn thời hạn, với ECL = PD × LGD × EAD. Mô hình này nhìn về phía trước, trong khi khung của NHNN dựa nhiều vào số ngày quá hạn. Ngân hàng Việt Nam lập báo cáo theo IFRS cho nhà đầu tư nước ngoài thường có số dự phòng khác với báo cáo theo VAS.

Cần phân biệt chi phí dự phòng (trên báo cáo kết quả kinh doanh, phản ánh số trích trong kỳ) với số dư dự phòng (trên bảng cân đối, lũy kế). Ngân hàng có thể trích nhiều trong năm lãi tốt để tạo đệm, hoặc trích ít để làm đẹp lợi nhuận, nên chi phí tín dụng (credit cost = chi phí dự phòng / dư nợ bình quân) là chỉ số phân tích quan trọng.

Key Points

Dự phòng cụ thể = (dư nợ - giá trị khấu trừ tài sản bảo đảm) × tỷ lệ trích theo nhóm.
Dự phòng chung tính trên dư nợ nhóm 1 đến 4 theo tỷ lệ của NHNN.
IFRS 9 dùng ECL 3 giai đoạn, nhìn về tương lai; VAS và quy định NHNN dựa nhiều vào quá hạn.
Phân biệt chi phí dự phòng trong kỳ với số dư dự phòng lũy kế.
Credit cost = chi phí dự phòng / dư nợ bình quân.

Formula

Specific provision = max(0, A - C) × r

A: Dư nợ gốc của khoản vay, từ hồ sơ tín dụng.
C: Giá trị khấu trừ của tài sản bảo đảm = giá trị tài sản × tỷ lệ khấu trừ theo loại tài sản quy định.
r: Tỷ lệ trích lập cụ thể theo nhóm nợ (khung lâu nay: 0%, 5%, 20%, 50%, 100%).

Dự phòng chung = tỷ lệ dự phòng chung × tổng dư nợ nhóm 1 đến 4. Theo IFRS 9: ECL = PD × LGD × EAD.

Examples

Worked Example

Trích dự phòng cho một khoản vay nhóm 3

Ngân hàng TMCP Hưng Phát (số liệu giả định) có khoản vay 10 tỷ đồng chuyển sang nhóm 3. Tài sản bảo đảm là nhà xưởng định giá 8 tỷ đồng. Giả định tỷ lệ khấu trừ bất động sản 50%, tỷ lệ trích cụ thể nhóm 3 là 20%, nhóm 4 là 50%, dự phòng chung 0,75%.

Giá trị khấu trừ tài sản bảo đảm C = 8 × 50% = 4 tỷ đồng.
Phần dư nợ cần trích = 10 - 4 = 6 tỷ đồng, dự phòng cụ thể = 6 × 20% = 1,2 tỷ đồng.
Dự phòng chung = 10 × 0,75% = 0,075 tỷ đồng; tổng dự phòng = 1,2 + 0,075 = 1,275 tỷ đồng (1.275 triệu đồng).
Nếu khoản vay xuống nhóm 4: dự phòng cụ thể = 6 × 50% = 3 tỷ đồng, tăng thêm 3 - 1,2 = 1,8 tỷ đồng chi phí.

Một khoản vay 10 tỷ đồng chuyển nhóm có thể làm lợi nhuận trước thuế giảm 1,275 tỷ đồng, và thêm 1,8 tỷ đồng nếu tiếp tục xấu đi. Tài sản bảo đảm giảm số phải trích nhưng chỉ được tính theo tỷ lệ khấu trừ, không phải toàn bộ giá trị định giá.

Real-World Scenario

Giám đốc tài chính ngân hàng chọn mức trích lập

Năm 2025 Ngân hàng X (giả định) dự kiến lợi nhuận trước dự phòng 8.000 tỷ đồng. Quy định chỉ yêu cầu trích 2.500 tỷ đồng, nhưng giám đốc rủi ro cảnh báo nhóm khách hàng bất động sản có thể chuyển nhóm năm sau.

Ban điều hành chọn trích 3.500 tỷ đồng, nâng coverage lên trên 120%, chấp nhận lợi nhuận năm nay thấp hơn 1.000 tỷ đồng. Năm sau khi nợ xấu tăng, ngân hàng có đệm sẵn nên lợi nhuận ổn định, được nhà đầu tư đánh giá cao hơn so với các ngân hàng phải trích đột biến.

Exam Practice

Câu hỏi kiểu ACCA SBR và FRM về ECL

Khoản vay 1.000 (đơn vị tiền), PD 12 tháng 2%, PD toàn thời hạn 8%, LGD 40%. Rủi ro tín dụng đã tăng đáng kể kể từ khi giải ngân. Hỏi mức ECL phải ghi nhận theo IFRS 9.

Rủi ro tăng đáng kể nên khoản vay ở giai đoạn 2, dùng ECL toàn thời hạn.
ECL = PD × LGD × EAD = 8% × 40% × 1.000 = 32.

Đáp án 32. Bẫy thường gặp là dùng PD 12 tháng ra 2% × 40% × 1.000 = 8, chỉ đúng nếu khoản vay còn ở giai đoạn 1.

Common Mistakes

Common Mistake

Trừ toàn bộ giá trị tài sản bảo đảm khi tính dự phòng

Một chuyên viên tính dự phòng cho khoản vay nhóm 3 trị giá 10 tỷ đồng, tài sản bảo đảm định giá 12 tỷ đồng, và kết luận không cần trích vì tài sản lớn hơn dư nợ.

Giá trị tài sản bảo đảm chỉ được tính theo tỷ lệ khấu trừ quy định. Với tỷ lệ giả định 50%, C = 6 tỷ đồng, phần cần trích = 4 tỷ đồng, dự phòng cụ thể = 4 × 20% = 0,8 tỷ đồng. Lý do: bán tài sản mất thời gian, chi phí và giá bán thực tế thường thấp hơn giá định giá.

Trừ toàn bộ giá trị định giá tài sản bảo đảm thay vì giá trị sau tỷ lệ khấu trừ.
Nhầm chi phí dự phòng trong kỳ với số dư dự phòng trên bảng cân đối.
Quên dự phòng chung trên dư nợ nhóm 1 đến 4.
Áp dụng logic ECL của IFRS 9 cho báo cáo theo VAS hoặc ngược lại.

Exam Tip

ACCA SBR và FRM Part II hỏi mô hình ECL ba giai đoạn của IFRS 9; CFA Level I và II (FSA) dùng chi phí dự phòng để đánh giá chất lượng lợi nhuận của ngân hàng.

Related Concepts

All Terms