Payback Period
Thời gian hoàn vốn
Payback period (thời gian hoàn vốn) là số năm cần để tổng dòng tiền thu về của một dự án bù đắp được số vốn đầu tư ban đầu. Chỉ tiêu này cho biết vốn bị "kẹt" trong dự án bao lâu, nên thường dùng để sàng lọc nhanh rủi ro thanh khoản. Nó không đo được dự án có tạo ra giá trị hay không.
Explanation
Payback period trả lời câu hỏi đơn giản nhất của chủ doanh nghiệp: bỏ tiền ra thì bao lâu lấy lại được? Cách tính là cộng dồn dòng tiền ròng (net cash flow) từng năm cho tới khi tổng cộng dồn bằng vốn đầu tư. Nếu dòng tiền đều mỗi năm, chỉ cần lấy vốn đầu tư chia cho dòng tiền hằng năm.
Ưu điểm của payback period là dễ hiểu, dễ giải thích với hội đồng quản trị và phù hợp với doanh nghiệp nhỏ đang thiếu tiền mặt, ngành công nghệ thay đổi nhanh hoặc dự án ở thị trường nhiều bất định. Doanh nghiệp thường đặt một ngưỡng tối đa, ví dụ 3 năm, và loại các dự án hoàn vốn chậm hơn.
Hạn chế lớn nhất là payback period bỏ qua time value of money (giá trị thời gian của tiền) và bỏ qua toàn bộ dòng tiền sau thời điểm hoàn vốn. Vì vậy nó chỉ nên dùng kèm net present value (NPV) và internal rate of return (IRR). Biến thể discounted payback period (thời gian hoàn vốn có chiết khấu) khắc phục một phần bằng cách cộng dồn dòng tiền đã chiết khấu.
Key Points
- Đo tốc độ thu hồi vốn, không đo khả năng sinh lời.
- Dòng tiền đều: payback = vốn đầu tư / dòng tiền hằng năm.
- Dòng tiền không đều: cộng dồn từng năm rồi nội suy phần năm lẻ.
- Discounted payback dùng dòng tiền đã chiết khấu nên luôn dài hơn payback thường.
- Quyết định cuối cùng nên dựa vào NPV, payback chỉ là chỉ tiêu bổ sung.
Formula
Payback period = A + B / C
- A
- Số năm cuối cùng mà dòng tiền cộng dồn vẫn còn âm.
- B
- Phần vốn chưa thu hồi ở cuối năm A (lấy giá trị dương).
- C
- Dòng tiền ròng của năm kế tiếp (năm A + 1).
Khi dòng tiền đều mỗi năm, công thức rút gọn thành vốn đầu tư / dòng tiền hằng năm.
Examples
Worked Example
Tính thời gian hoàn vốn cho máy in bao bì
Công ty TNHH Bao bì Minh Phát (số liệu giả định) đầu tư máy in 1.200 triệu đồng. Dòng tiền ròng dự kiến: năm 1 là 300 triệu, năm 2 là 400 triệu, năm 3 là 450 triệu, năm 4 là 500 triệu đồng.
- Cuối năm 1: cộng dồn = -1.200 + 300 = -900 triệu đồng.
- Cuối năm 2: cộng dồn = -900 + 400 = -500 triệu đồng.
- Cuối năm 3: cộng dồn = -500 + 450 = -50 triệu đồng, vẫn còn âm nên A = 3.
- Năm 4 thu 500 triệu, cần thêm 50 triệu: phần năm lẻ = 50 / 500 = 0,1 năm.
- Payback period = 3 + 0,1 = 3,1 năm.
Minh Phát thu hồi đủ vốn sau khoảng 3,1 năm. Nếu ngưỡng nội bộ là 3 năm thì dự án bị loại theo tiêu chí này, dù có thể vẫn có NPV dương, nên cần tính thêm NPV trước khi quyết định.
Real-World Scenario
Chuỗi cà phê chọn giữa hai địa điểm
Một chuỗi cà phê ở Đà Nẵng cân nhắc mở quán ở khu văn phòng (hoàn vốn 2 năm, hợp đồng thuê 3 năm) và khu dân cư mới (hoàn vốn 4 năm, hợp đồng thuê 10 năm, lượng khách tăng dần).
Nếu chỉ nhìn payback, khu văn phòng thắng. Nhưng hợp đồng thuê ngắn khiến dòng tiền sau năm 3 rất bất định, còn khu dân cư có dòng tiền dài hơn nhiều sau khi hoàn vốn. Ban giám đốc dùng payback để thấy khu dân cư cần nhiều tiền mặt hơn, rồi dùng NPV để so sánh giá trị thực của hai phương án.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I và ACCA FM
Đề cho dòng tiền -100, 40, 40, 40, 40 và hỏi payback period, discounted payback period với r = 10%.
- Payback: sau 2 năm thu 80, còn thiếu 20, năm 3 thu 40 nên payback = 2 + 20 / 40 = 2,5 năm.
- Dòng tiền chiết khấu: 36,36; 33,06; 30,05; 27,32. Cộng dồn sau 3 năm = 99,47, còn thiếu 0,53.
- Discounted payback = 3 + 0,53 / 27,32 ≈ 3,02 năm.
Discounted payback luôn dài hơn payback thường khi r > 0. Đề hay gài phương án trả lời 2,5 năm cho câu hỏi discounted payback.
Common Mistakes
Common Mistake
Chọn dự án hoàn vốn nhanh hơn nhưng tạo ít giá trị hơn
Dự án X vốn 1 tỷ đồng, thu 500 triệu/năm trong 2 năm rồi dừng. Dự án Y vốn 1 tỷ đồng, thu 300 triệu/năm trong 6 năm. Một nhân viên chọn X vì hoàn vốn sau 2 năm, còn Y mất khoảng 3,3 năm.
X chỉ vừa đủ hoàn vốn và không tạo thêm đồng nào (tổng thu 1 tỷ đồng), còn Y thu tổng 1,8 tỷ đồng. Với tỷ lệ chiết khấu 10%, NPV của X âm khoảng 132 triệu đồng còn NPV của Y dương khoảng 307 triệu đồng. Cách đúng: dùng payback để xem rủi ro thanh khoản, dùng NPV để chọn dự án.
- Dùng payback period làm tiêu chí duy nhất để chọn dự án, bỏ qua dòng tiền sau thời điểm hoàn vốn.
- Quên nội suy phần năm lẻ, ghi payback là 3 hoặc 4 năm thay vì 3,1 năm.
- Dùng lợi nhuận kế toán thay cho dòng tiền, nên tính sai thời điểm thu hồi vốn.
Exam Tip
CFA Level I (Corporate Issuers) và ACCA FM đều hỏi payback và discounted payback, thường kèm câu lý thuyết về nhược điểm: bỏ qua giá trị thời gian của tiền và dòng tiền sau thời điểm hoàn vốn.