Call Option
Quyền chọn mua
Call option (quyền chọn mua) cho người nắm giữ quyền, nhưng không bắt buộc, mua tài sản cơ sở ở strike price (giá thực hiện) trong hoặc tại ngày đáo hạn. Người mua call có lợi khi giá tài sản tăng vượt giá thực hiện cộng phí đã trả. Người bán call nhận phí và có nghĩa vụ bán tài sản nếu người mua thực hiện quyền.
Explanation
Mua call là cách đặt cược giá tăng với khoản lỗ giới hạn. Nếu đến đáo hạn giá tài sản thấp hơn giá thực hiện, người mua bỏ quyền và chỉ mất phí. Nếu giá cao hơn, người mua thực hiện quyền và nhận chênh lệch. Điểm hoà vốn (breakeven) là giá thực hiện cộng phí: giá phải vượt mức này thì người mua mới có lãi ròng.
Người bán call có hồ sơ lãi lỗ ngược lại: lãi tối đa là phí, lỗ tăng theo mức tăng giá và về lý thuyết không giới hạn. Vì vậy chiến lược phổ biến của người bán là covered call (bán call có tài sản bảo đảm): sở hữu cổ phiếu rồi bán call trên chính cổ phiếu đó để thu thêm phí, chấp nhận bị giới hạn phần tăng giá phía trên giá thực hiện.
Giá call tăng khi giá tài sản cơ sở tăng, khi volatility tăng, khi thời gian còn lại dài hơn và khi lãi suất tăng; giảm khi giá thực hiện cao hơn hoặc tài sản trả cổ tức lớn. Call cũng xuất hiện ẩn trong nhiều công cụ khác: trái phiếu chuyển đổi chứa quyền chọn mua cổ phiếu, quyền mua cổ phiếu cho nhân viên (ESOP) về bản chất là call, và vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp vay nợ có thể xem như một call trên tài sản doanh nghiệp.
Tại Việt Nam, nhà đầu tư cá nhân tiếp cận call chủ yếu qua covered warrant (chứng quyền có bảo đảm) trên HOSE. Khi đọc chứng quyền, cần quy đổi theo tỷ lệ chuyển đổi để tính đúng điểm hoà vốn.
Key Points
- Người mua có lãi khi giá tài sản > giá thực hiện + phí.
- Lỗ tối đa của người mua là phí; lãi tiềm năng không giới hạn.
- Người bán call không có tài sản bảo đảm chịu rủi ro lỗ không giới hạn.
- Covered call: giữ cổ phiếu và bán call để thu phí.
- Nhiều công cụ khác chứa call ẩn: trái phiếu chuyển đổi, ESOP, chứng quyền.
Formula
Payoff = max(0, ST - K); Profit người mua = max(0, ST - K) - c0; Breakeven = K + c0
- ST
- Giá tài sản cơ sở tại ngày đáo hạn.
- K
- Giá thực hiện ghi trong hợp đồng.
- c0
- Phí quyền chọn mua đã trả khi mua.
Profit của người bán call = c0 - max(0, ST - K).
Examples
Worked Example
Lãi lỗ khi mua 5.000 quyền chọn mua
Chị Ngọc (số liệu giả định) mua 5.000 quyền chọn mua cổ phiếu Công ty CP Thực phẩm Hoà Lộc (giả định), giá thực hiện 30.000 đồng, phí 2.000 đồng/quyền, tổng phí 10 triệu đồng.
- Breakeven = 30.000 + 2.000 = 32.000 đồng.
- Nếu ST = 35.000: payoff = 35.000 - 30.000 = 5.000; lãi = (5.000 - 2.000) × 5.000 = 15 triệu đồng.
- Nếu ST = 31.000: payoff = 1.000; lãi = (1.000 - 2.000) × 5.000 = -5 triệu đồng. Vẫn nên thực hiện quyền vì lỗ ít hơn bỏ quyền.
- Nếu ST = 29.000: không thực hiện, lỗ = 2.000 × 5.000 = 10 triệu đồng, đúng bằng phí.
Chị Ngọc lỗ tối đa 10 triệu đồng, hoà vốn ở 32.000 đồng và lãi tăng thêm 5 triệu đồng cho mỗi 1.000 đồng giá vượt mức hoà vốn.
Real-World Scenario
Nhà đầu tư dài hạn bán covered call để tăng thu nhập
Ông Bình (giả định) giữ 20.000 cổ phiếu một ngân hàng (giả định) giá 28.000 đồng và cho rằng 3 tháng tới giá khó vượt 32.000 đồng. Một đối tác sẵn sàng mua call giá thực hiện 32.000 đồng với phí 800 đồng.
Bán call, ông thu ngay 20.000 × 800 = 16 triệu đồng. Nếu giá dưới 32.000 đồng, ông giữ cả cổ phiếu và phí. Nếu giá vượt 32.000 đồng, ông phải bán cổ phiếu ở 32.000 đồng và bỏ lỡ phần tăng phía trên. Đây là đánh đổi giữa thu nhập chắc chắn và tiềm năng tăng giá.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I
Một call có K = 50, phí 4. Giá cổ phiếu khi đáo hạn là 52. Hỏi lợi nhuận của người bán call.
- Payoff của người mua = max(0, 52 - 50) = 2.
- Profit của người bán = 4 - 2 = 2.
Người bán lãi 2 dù quyền chọn bị thực hiện. Bẫy thường gặp là trả lời -2 vì quên cộng phí đã nhận.
Common Mistakes
Common Mistake
Coi giá thực hiện là điểm hoà vốn
Một nhà đầu tư mua call giá thực hiện 30.000 đồng, phí 2.000 đồng, và nghĩ mình đã có lãi khi giá lên 31.500 đồng.
Payoff chỉ là 1.500 đồng, thấp hơn phí 2.000 đồng, nên vẫn lỗ 500 đồng mỗi quyền. Phải so với breakeven K + c0 = 32.000 đồng.
- Lấy giá thực hiện làm điểm hoà vốn mà quên cộng phí.
- Không thực hiện quyền khi ST nằm giữa K và breakeven, làm lỗ toàn bộ phí thay vì lỗ một phần.
- Bán call không có cổ phiếu bảo đảm mà không có giới hạn rủi ro.
- Nghĩ rằng call giá càng rẻ càng hời, trong khi call rẻ thường là call sâu out-of-the-money, xác suất có lời thấp.
Exam Tip
CFA Level I (Derivatives) thường cho bảng giá đáo hạn và hỏi payoff hoặc profit của người mua hay người bán call; luôn kiểm tra đề hỏi payoff (chưa trừ phí) hay profit (đã trừ phí).