Put Option
Quyền chọn bán
Put option (quyền chọn bán) cho người nắm giữ quyền, nhưng không bắt buộc, bán tài sản cơ sở ở strike price (giá thực hiện) trong hoặc tại ngày đáo hạn. Người mua put có lợi khi giá tài sản giảm xuống dưới giá thực hiện trừ phí. Put thường được dùng như bảo hiểm cho danh mục trước rủi ro giảm giá.
Explanation
Mua put là cách hưởng lợi từ việc giá giảm hoặc bảo vệ tài sản đang nắm giữ. Nếu giá tại đáo hạn thấp hơn giá thực hiện, người mua thực hiện quyền và nhận chênh lệch K - ST. Nếu giá cao hơn, người mua bỏ quyền và mất phí. Điểm hoà vốn là giá thực hiện trừ phí. Lãi tối đa của người mua put bị giới hạn, vì giá tài sản không thể xuống dưới 0, nên lãi tối đa là K - phí.
Ứng dụng quan trọng nhất là protective put (quyền chọn bán bảo vệ): sở hữu cổ phiếu và mua put trên cổ phiếu đó. Khi giá giảm mạnh, lãi từ put bù khoản lỗ cổ phiếu, nên khoản lỗ tối đa của cả vị thế được chặn ở mức giá mua - K + phí. Khi giá tăng, nhà đầu tư vẫn hưởng phần tăng, chỉ mất phí. Đây là cấu trúc giống hệt mua bảo hiểm có mức khấu trừ.
Người bán put nhận phí và có nghĩa vụ mua tài sản ở giá thực hiện nếu người mua yêu cầu, nên lỗ khi giá giảm mạnh. Một số nhà đầu tư bán put ở mức giá họ sẵn sàng mua cổ phiếu, coi phí như phần thưởng cho việc chờ mua. Giá put tăng khi giá tài sản giảm, volatility tăng và giá thực hiện cao hơn; khác call, giá put giảm khi lãi suất tăng.
Thị trường Việt Nam hiện chưa có put niêm yết cho nhà đầu tư cá nhân: chứng quyền có bảo đảm đang giao dịch trên HOSE đều là chứng quyền mua. Doanh nghiệp xuất khẩu có thể mua quyền chọn bán USD với ngân hàng để có sàn tỷ giá cho khoản thu ngoại tệ.
Key Points
- Người mua có lãi khi giá tài sản < giá thực hiện - phí.
- Lãi tối đa của người mua = K - phí (khi giá về 0); lỗ tối đa là phí.
- Protective put = cổ phiếu + put, chặn lỗ ở mức giá mua - K + phí.
- Giá put giảm khi lãi suất tăng, ngược với call.
- Chứng quyền niêm yết tại Việt Nam hiện chỉ có loại chứng quyền mua.
Formula
Payoff = max(0, K - ST); Profit người mua = max(0, K - ST) - p0; Breakeven = K - p0
- K
- Giá thực hiện ghi trong hợp đồng.
- ST
- Giá tài sản cơ sở tại ngày đáo hạn.
- p0
- Phí quyền chọn bán đã trả.
Lỗ tối đa của protective put = (S0 - K + p0) × số lượng, với S0 là giá mua cổ phiếu.
Examples
Worked Example
Protective put cho 10.000 cổ phiếu
Anh Long (số liệu giả định) nắm 10.000 cổ phiếu Công ty CP Logistics Cửu Long (giả định) mua ở 60.000 đồng, tổng 600 triệu đồng. Anh mua put giá thực hiện 55.000 đồng, phí 1.500 đồng, tổng phí 15 triệu đồng. Giá đáo hạn rơi về 45.000 đồng.
- Lỗ cổ phiếu = (60.000 - 45.000) × 10.000 = 150 triệu đồng.
- Payoff put = (55.000 - 45.000) × 10.000 = 100 triệu đồng.
- Kết quả ròng = -150 + 100 - 15 = -65 triệu đồng.
- Kiểm tra lỗ tối đa = (60.000 - 55.000 + 1.500) × 10.000 = 65 triệu đồng.
Dù giá giảm 25%, anh Long chỉ lỗ 65 triệu đồng thay vì 150 triệu đồng. Nếu giá lên 70.000 đồng, anh lãi 100 - 15 = 85 triệu đồng: phí put là chi phí bảo hiểm.
Real-World Scenario
Nhà xuất khẩu thuỷ sản đặt sàn tỷ giá
Chị Thảo, CFO một doanh nghiệp xuất khẩu tôm (giả định), sẽ nhận 1 triệu USD sau 3 tháng. Chị muốn được bảo vệ nếu USD giảm mạnh nhưng không muốn mất cơ hội nếu USD tăng như hợp đồng kỳ hạn bán USD sẽ khiến chị mất.
Chị mua quyền chọn bán USD với ngân hàng ở giá thực hiện gần tỷ giá hiện tại. Nếu USD giảm, chị thực hiện quyền và bán ở giá sàn; nếu USD tăng, chị bỏ quyền và bán theo giá thị trường cao hơn. Phí quyền chọn được đưa vào giá vốn của lô hàng.
Common Mistakes
Common Mistake
Nghĩ rằng lãi từ put không giới hạn như bán khống
Một nhà đầu tư mua put giá thực hiện 20.000 đồng, phí 1.000 đồng, và nói với bạn rằng nếu công ty phá sản thì lãi "vô hạn".
Giá cổ phiếu thấp nhất là 0, nên lãi tối đa = 20.000 - 1.000 = 19.000 đồng mỗi quyền. Lãi không giới hạn chỉ thuộc về người mua call; với put, trần lãi là K - phí.
- Nhầm điểm hoà vốn của put là K + phí như call.
- Cho rằng lãi tối đa của người mua put là không giới hạn.
- Đánh giá protective put chỉ qua khoản phí bị mất khi giá tăng mà quên vai trò bảo hiểm.
- Nghĩ rằng lãi suất tăng làm giá put tăng giống call.
Exam Tip
CFA Level I (Derivatives) hay hỏi lãi lỗ tối đa và điểm hoà vốn của người mua và người bán put, cùng hồ sơ lãi lỗ của protective put và covered call.