Forward Contract
Hợp đồng kỳ hạn
Forward contract (hợp đồng kỳ hạn) là thoả thuận giữa hai bên để mua hoặc bán một tài sản tại một ngày trong tương lai với mức giá chốt ngay hôm nay, gọi là forward price (giá kỳ hạn). Hợp đồng được thương lượng riêng (OTC) nên linh hoạt về số lượng và ngày đáo hạn. Hai bên đều có nghĩa vụ thực hiện và chịu rủi ro đối tác của nhau.
Explanation
Hợp đồng kỳ hạn là công cụ phái sinh đơn giản và lâu đời nhất. Bên mua (long) cam kết mua tài sản ở giá kỳ hạn, bên bán (short) cam kết bán. Khi ký, giá trị hợp đồng với cả hai bên bằng 0, không ai trả tiền cho ai. Đến ngày đáo hạn, nếu giá giao ngay (spot price) cao hơn giá kỳ hạn thì bên long lãi, bên short lỗ đúng bằng phần chênh lệch nhân khối lượng.
Giá kỳ hạn không phải là dự báo giá tương lai mà được xác định bằng nguyên tắc không có arbitrage (no-arbitrage): bằng giá giao ngay cộng chi phí nắm giữ tài sản (cost of carry) tới ngày đáo hạn, trừ các khoản thu nhập tài sản sinh ra. Với tỷ giá, chi phí nắm giữ là chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền theo interest rate parity (ngang giá lãi suất), nên đồng tiền lãi suất thấp hơn có giá kỳ hạn cao hơn giá giao ngay.
Khác với futures contract (hợp đồng tương lai), forward không chuẩn hoá, không giao dịch trên sở, không thanh toán lãi lỗ hằng ngày và thường không có ký quỹ, nên toàn bộ lãi lỗ dồn vào ngày đáo hạn và counterparty risk lớn hơn. Đổi lại, doanh nghiệp có thể chọn đúng số tiền và ngày khớp với khoản phải thu, phải trả của mình.
Ở Việt Nam, dạng phổ biến nhất là hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ (FX forward) mà doanh nghiệp xuất nhập khẩu ký với ngân hàng thương mại để khoá tỷ giá USD/VND. Ngân hàng yết giá kỳ hạn dựa trên tỷ giá giao ngay và chênh lệch lãi suất VND và USD, trong khuôn khổ quy định của Ngân hàng Nhà nước về giao dịch ngoại tệ.
Key Points
- Hai bên cam kết mua bán tài sản ở giá chốt hôm nay cho một ngày trong tương lai.
- Giá trị hợp đồng bằng 0 lúc ký; lãi lỗ chỉ phát sinh khi giá giao ngay thay đổi.
- Giá kỳ hạn = giá giao ngay cộng cost of carry, không phải dự báo giá.
- OTC, không chuẩn hoá, thanh toán một lần khi đáo hạn, rủi ro đối tác cao hơn futures.
Formula
F0 = S0 × (1 + r_VND × t) / (1 + r_USD × t); Lãi lỗ bên long khi đáo hạn = (ST - F0) × Khối lượng
- F0
- Tỷ giá kỳ hạn chốt hôm nay (VND/USD).
- S0
- Tỷ giá giao ngay hôm nay, lấy từ bảng tỷ giá của ngân hàng.
- r_VND, r_USD
- Lãi suất năm của VND và USD cho kỳ hạn tương ứng (lãi suất liên ngân hàng hoặc lãi suất ngân hàng áp dụng).
- t
- Kỳ hạn tính theo năm, thị trường tiền tệ thường dùng số ngày / 360.
- ST
- Tỷ giá giao ngay vào ngày đáo hạn.
Với tài sản không trả thu nhập, dạng tổng quát CFA dùng là F0 = S0 × (1 + r)^T.
Examples
Worked Example
Tính tỷ giá kỳ hạn 6 tháng cho doanh nghiệp nhập khẩu
Công ty TNHH Thiết bị Y tế Phương Nam (số liệu giả định) phải trả 200.000 USD sau 180 ngày. Tỷ giá giao ngay 25.000 VND/USD, lãi suất VND 5%/năm, lãi suất USD 4%/năm, quy ước 360 ngày.
- t = 180 / 360 = 0,5 năm.
- Hệ số VND = 1 + 5% × 0,5 = 1,025; hệ số USD = 1 + 4% × 0,5 = 1,02.
- F0 = 25.000 × 1,025 / 1,02 ≈ 25.122,55 VND/USD.
- Sau 180 ngày tỷ giá giao ngay là 25.500: khoản tiết kiệm = (25.500 - 25.122,55) × 200.000 = 75.490.000 đồng ≈ 75,49 triệu đồng.
Phương Nam khoá chi phí ở 200.000 × 25.122,55 ≈ 5.024,51 triệu đồng. Khi USD tăng lên 25.500 đồng, hợp đồng kỳ hạn giúp tiết kiệm khoảng 75,49 triệu đồng so với mua giao ngay.
Real-World Scenario
Nhà xuất khẩu gạo khoá tỷ giá cho lô hàng
Anh Quang, kế toán trưởng một công ty xuất khẩu gạo ở Cần Thơ (giả định), vừa ký hợp đồng bán gạo thu 500.000 USD sau 3 tháng. Giá vốn và lương công nhân đều bằng VND, biên lợi nhuận chỉ khoảng 4%.
Anh ký hợp đồng kỳ hạn bán 500.000 USD với ngân hàng cho đúng ngày dự kiến nhận tiền. Từ đó doanh thu tính bằng VND đã được khoá, biên lợi nhuận 4% không bị một đợt giảm tỷ giá xoá mất. Anh cũng ghi chú rủi ro khách hàng trả chậm: nếu tiền về trễ, công ty cần gia hạn hợp đồng kỳ hạn với ngân hàng.
Common Mistakes
Common Mistake
Coi giá kỳ hạn là dự báo của ngân hàng
Một giám đốc thấy ngân hàng yết tỷ giá kỳ hạn 6 tháng cao hơn giao ngay khoảng 120 đồng và kết luận: "ngân hàng dự báo USD sẽ tăng 120 đồng, vậy cứ mua giao ngay sau 6 tháng cũng như nhau".
Chênh lệch 120 đồng chỉ phản ánh chênh lệch lãi suất VND và USD, không phải dự báo. Tỷ giá thực tế sau 6 tháng có thể cao hoặc thấp hơn nhiều. Quyết định phòng ngừa rủi ro nên dựa vào mức độ chịu đựng biến động của doanh nghiệp, không dựa vào phỏng đoán chiều tỷ giá.
- Hiểu giá kỳ hạn là dự báo giá tương lai thay vì giá không có arbitrage.
- Quên rằng hợp đồng kỳ hạn là nghĩa vụ: khi tỷ giá đi ngược kỳ vọng, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện ở giá đã chốt.
- Ký hợp đồng có ngày đáo hạn không khớp với ngày thanh toán thực tế, tạo ra rủi ro mới.
- Bỏ qua rủi ro đối tác vì nghĩ hợp đồng OTC an toàn như hợp đồng trên sở.
Exam Tip
CFA Level I (Derivatives) yêu cầu tính giá kỳ hạn bằng no-arbitrage, F0 = S0 × (1 + r)^T có điều chỉnh thu nhập và chi phí lưu kho, và giá trị hợp đồng kỳ hạn trong thời gian còn hiệu lực. ACCA FM hỏi forward contract như một cách phòng ngừa rủi ro tỷ giá.